Artikelen:
Geniet van Istanbul met Marc Guillet

Alle ogen zijn op lira gericht

24 mei
2018
Door: Marc Guillet
Er zijn nog geen reacties

In: De Tijd

Foto’s © SLAWOMIRA KOZIENIEC

De Turkse centrale bank verhoogde gisteren haar belangrijkste rentetarief om de financiële crisis in te dijken. De val van de lira maakt sommige Turken wanhopig, al varen anderen er wel bij.

Ontelbare ‘döviz’ wisselkantoortjes in buitenlandse valuta beleven gouden tijden. In wijken met veel winkels en bedrijven is te zien dat de spectaculaire vrije val van de Turkse lira extra klandizie brengt naar de ‘döviz’ kantoortjes. Hun winstmarges, het verschil tussen in- en verkoopprijs, lopen dezer dagen soms wel op tot 28 cent per euro of dollar.

Waardedaling

Onderwijzer Yusuf en zijn vrienden houden de koers van de dollar en de euro heel de dag in de gaten. Elke dag. “Een week geleden kreeg je voor een dollar 4,38 lira en voor een euro 5,22 lira. Nu is de lira al gezakt tot 4,87 voor een dollar en 5,72 voor een euro. Een verschil voor beide van rond de 50 cent!”
Yusuf zegt geen spaargeld te hebben om dollars te kopen. “Mijn vrienden nog wel een beetje. Uiteraard hebben die lira’s in dollars omgewisseld. We verwachten dat de waardedaling zal aanhouden tot de verkiezingen van 24 juni”.

Tot verbazing van analisten greep de centrale bank van Turkije pas gisteren, op de slechtste dag voor de lira, laat in om de duikvlucht van de lira een halt toe te roepen. De bank heeft politiek gezien maar weinig speelruimte en voelt zich in het nauw gedreven door de woede-uitbarstingen van president Erdogan.

De ‘forse renteverhoging’ met 3 procent naar 16,5 procent, onder meer aanbevolen door de Turkse econoom Dani Rodrik, lag het meest voor de hand om de lira uit de roetsjbaan te redden. Erdogan is daar in principe mordicus op tegen. Hij noemt een hogere rente ‘de moeder en vader van alle kwaad’. Om kredieten goedkoper te maken en zo de groei – die vorig jaar 7,4 procent bedroeg – te blijven stimuleren ‘moeten we de rente omlaag brengen’, aldus de president.

Complot

In een toespraak tot ondernemers haalde Erdogan fors uit naar wat hij ziet als een complot van ‘buitenlandse valuta speculanten, rente lobbyisten en de vijanden van Turkije die zich verschuilen achter kredietbeoordelaars’. Die zijn volgens hem de oorzaak van de steeds verder wegzakkende lira. “Als ik word herkozen als president gaan we door op dit pad en zullen we als de winnaars tevoorschijn komen in deze strijd tegen de vloek van hoge rentes”.

Het zijn dit soort uitspraken die volgens ratingbureau Fitch ‘de kredietwaardigheid van Turkije dreigen aan te tasten, zeker als de economische motor aan het sputteren gaat en als buitenlandse investeerders in een almaar grotere boog om het land heen beginnen te lopen.’

Barometer

Oppositieleiders ruiken door de groeiende crisissfeer hun kansen. Zij weten dat steeds meer kiezers de lira zien als een barometer voor een naderende storm die de economie mogelijk te wachten staat. En dat zorgen om hun portemonnee bij deze verkiezingen bovenaan het prioriteitenlijstje van veel kiezers staan.

De linkse Muharrem Ince (54), de belangrijkste presidentskandidaat van de oppositie tegen Erdogan (64), voorspelde gisteren dat de economie ‘zal crashen’.
Een andere presidentskandidaat, ‘ijzeren dame’ Meral Akşener (61), vergeleek de Turkse economie met ‘een bus die op rand van de afgrond balanceert’.

Prijsstijgingen

Oppositieleider Ince verwoordt de grootste zorgen van de Turken: prijsstijgingen, werkloosheid, het afbreken van de democratie. “Onze toekomst glipt als zand tussen onze vingers weg. Onze mensen zijn zonder werk, zonder brood, zonder een stem. Wij moeten hen een uitweg te bieden”.

In de eerste vijf maanden van dit jaar verloor de lira al 20 procent van zijn waarde. Met de valuta van Angola, Argentinië, en Venezuela bevindt de lira zich in de groep van slechtst presterende munten ter wereld dit jaar.

Dat doet steeds meer Turkse bedrijven pijn. Samen zitten ze voor 337 miljard dollar in de schulden. Door de val van de lira wordt het voor hen steeds duurder om leningen af te lossen. Met elke cent die de lira in waarde daalt, loopt de schuld in buitenlandse valuta met 5 miljard lira’s op, zo berekende een valutahandelaar.

Wanhoop

Dat ook veel boeren met schulden het water tot aan de lippen is gestegen bleek gisteren op dramatische manier. Een woedende en wanhopige boer kon er amper van weerhouden worden zelfmoord te plegen door zich in brand te steken.

Voor een bijkantoor van de overheidsbank Ziraat (landbouw) in de stad Malatya goot hij benzine over zich heen. Eerst schreeuwde hij de bankdirecteur toe: “Jij zei ik kan je geen uitstel van betaling geven, breng het geld. Hier heb je het geld”. Daarop gooide hij een deel van zijn tabaksoogst de straat op. “Jij brandt me af. Dan steek ik mezelf ook in brand. Dan branden we samen”, klonk het wanhopig, alvorens omstanders hem van de dood konden redden.

Reageren




*

‘Kies voor Allah of dollar’

‘Levenslang voor coup waar hij niets van wist’

Turkse fotograaf slaat man gebroken neus om kindbruid

Xaviera S. uit Apeldoorn ontkent bij Turkse rechter band met IS