Artikelen:
Geniet van Istanbul met Marc Guillet

De handdruk van Erdogan en Poetin, meer dan een fotomoment

9 aug
2016
Door: Marc Guillet
Er zijn nog geen reacties

Er kwam een heuse verleidingsbrief aan te pas, maar de Turkse president Erdogan mocht zich dinsdag dan toch in Sint Petersburg ‘en vedette’ laten ontvangen door zijn Russische collega Poetin. Ontmoetingen tussen wereldleiders zijn legio, maar hier stond veel op het spel.

De krachtige handdruk tussen Recep Tayyip Erdogan en Vladimir Poetin was voor de aanhangers van de Turkse sterke man – de opperbevelhebber staat nog sterker na de mislukte coup tegen hem – ongetwijfeld het bewijs dat beide leiders op dezelfde voet staan. Maar de werkelijke machtsverhoudingen liggen toch anders.

Om de verstoorde betrekkingen en het verstandshuwelijk tussen regionale grootmacht Turkije en supermacht Rusland een nieuwe kans te geven, moest het Turkse staatshoofd toch echt door het stof: op bezoek bij Poetin in diens geboortestad.

Boeten voor harde taal

Erdogan had het aan zichzelf te wijten, met zijn harde taal na het neerschieten in november 2015 van een Russisch gevechtsvliegtuig boven de Turks-Syrische grensstreek door Turkse militairen toen de jet het Turkse luchtruim schond (wat de Russen nog altijd tegenspreken). ‘Nooit’ zou hij zijn verontschuldigingen aanbieden. ‘Excuses voor het verdedigen van mijn land? Geen sprake van’, zei Erdogan herhaaldelijk.

Poetin had het neerschietenvan de jet ‘een dolkstoot in de rug’ genoemd. Handelsembargo’s. Een toerismeboycot. En het opnieuw invoeren van visumverplichtingen voor Turken. Allemaal bedoeld om het land aan de Bosporus zo hard mogelijk te straffen. Moskou liet weten dat ‘excuses’ en het ‘betalen van schadevergoeding’ de minimum voorwaarden waren voor een normalisering van de betrekkingen.

Geheime diplomatie nodig

Om de ontspoorde relatie weer op de rails te krijgen, was een ingewikkeld spel van geheime diplomatie nodig. En de creativiteit van Erdogans woordvoerder en woordsmid Ibrahim Kalin. De belangrijkste schakel om de dialoog achter de schermen indirect weer op gang te brengen, was textielondernemer en voormalig minister Cavit Caglar.

Hij was in de jaren ’90 minister van staat onder premier Demirel. Uit die tijd kent hij de president van Dagestan Ramazan Abdulatipov. Die heeft contact met Poetin via zijn belangrijkste adviseur Joeri Oesjakov. Ook de Turkse stafchef Hulusu Akar en de president van Kazachstan speelden een rol.

Woordvoerder Kalin stelde een concept brief van Erdogan naar Poetin op. Die tekst ging met correcties, suggesties en aanvullingen diverse keren op en neer tussen Ankara en Moskou. Russische vertalers en diplomaten op de ambassade van Kazachstan hielpen bij het redigeren en verfraaien van de tekst en het vinden van het cruciale woord, dat de sleutel zou moeten zijn om de impasse te doorbreken.

Dat woord werd tenslotte het Russische ‘izvinite’. Sterker dan ‘spijtbetuiging’, maar zwakker dan ‘verontschuldiging’. Poetin ging uiteindelijk akkoord hoewel hij het woord ‘een tikkeltje dichter tegen het Turkse standpunt’ aan vond schuren, zei adviseur Oesjakov. Het woord schadevergoeding komt in de verhulde mea culpa brief niet voor.

Economische schade herstellen

Moskou was voor de crisis de op een na belangrijkste handelspartner van Turkije. Het handelsvolume bedroeg $38 miljard in 2008. Dat was in 2015 door de economische recessie in Rusland, als gevolg van de dalende olie-inkomsten, ingezakt tot $23,3 miljard.

Sectoren als de Turkse land- en tuinbouw, toerisme, en de bouw hebben zware klappen opgelopen door de Russische sancties. De handel daalde in de eerste 5 maanden van dit jaar met 45%. De export kromp in het eerste half jaar met 60%. Het aantal Russische toeristen, na de Duitsers altijd de op een na grootste groep, was in juni 93% minder dan vorig jaar. Toerisme droeg voor de crisis met Rusland voor 12% bij aan het bbp, bracht veel buitenlandse valuta in de Turkse schatkist, en biedt veel Turken werk. Het verbod op chartervluchten is al ingetrokken. Of Russische toeristen weer naar Turkije gaan zal afhangen van het verbeteren van de veiligheidssituatie.

Veel stopgezette Turkse bouwprojecten in Rusland, en de in aanbouw zijnde Russische kerncentrale in Turkije zullen nu nieuw leven worden ingeblazen.

Vooral Turkije heeft baat bij het herstel van de relatie met zijn machtige noorderbuur. Het is voor de helft van zijn gasbehoefte afhankelijk van Rusland. Beide landen zijn voorstanders van nauwere samenwerking op het gebied van gastransport naar Turkije, via de aan te leggen Turkish Stream gasleiding, en naar Europa.

Macho’s onder elkaar

Poetin (63) en Erdogan (62) hadden voor de crisis een duidelijke klik. Qua karakter, regeerstijl en mega ambities voor hun landen lijken ze op elkaar: macho’s en heerszuchtige vaderfiguren die een eind willen maken aan wat zij zien als de vernederende behandeling door het westen.

Beide komen uit arme arbeidersgezinnen. Poetins vader was bij de marine. Erdogans vader bij de kustwacht. Via de politiek klommen ze omhoog. Beide proberen hun droom van een herstel van de oude glorie van hun landen – tsaristisch Rusland en het Ottomaanse Rijk – te verwezenlijken.

Ze zijn voorbeelden van de nieuwe autocraten die met verkiezingen aan de macht zijn gekomen, maar hun land besturen op een autoritaire manier. Dat Europa en Amerika beide leiders herhaaldelijk kritiseren wegens hun gebrek aan respect voor democratische vrijheden en grondrechten schept een band. Erdogan wil een soortgelijk presidentieel syteem als Poetin, met zo weinig mogelijk onafhankelijke controlemechanismen.

Een Syrisch onderonsje

In het conflict in Syrië staan ze lijnrecht tegenover elkaar. Maar Erdogan is inmiddels zo geïsoleerd dat hij, ook wat de toekomst van Assad betreft, bereid is water bij de wijn te doen.

In een interview met het Russische persbureau Tass zei Erdogan dat er ‘zonder medewerking van Rusland geen oplossing kan komen voor de oorlog in Syrië’. Dat is een radicale ommezwaai voor de sterke man uit Ankara.

Daarmee hoopt hij te bereiken dat Poetin zijn steun aan de Syrische Koerden intrekt. Het verzwakken van de Koerdische militie in Syrië – bondgenoten van de PKK – is voor Erdogan inmiddels belangrijker dan de val van Assad.

Alternatief voor Europa?

In het Kremlin hoopt men op geostrategisch gebied te profiteren van de oplopende spanningen tussen Turkije en zijn westerse partners, de EU en Amerika. Erdogan dreigt de vluchtelingendeal op te zeggen als Turken niet medio oktober visumvrij in de Schengenlanden mogen reizen. En de Turkse minister van Justitie zegt dat Amerika zijn relaties met bondgenoot Turkije op het spel zet als het de Turkse moslimprediker  Fethullah Gülen niet uitlevert.

Ondanks de irritaties over een weer is Turkije een trouw bondgenoot in de Navo. Europa en Turkije werken op talloze terreinen samen. Europa is Turkije’s belangrijkste handelspartner. Ruim de helft van alle buitenlandse investeringen komt uit Europa.

Erdogan kan een verzoening met Moskou goed gebruiken om uit het internationale isolement te komen. Zijn islamistische achterban en nationalisten uit andere partijen pleiten er voor dat Turkije de Navo en de EU de rug zal toekeren. In Turkse regeringskringen is men duidelijk over deze speculaties: een totaal onrealistisch scenario.

Reageren




*

Dordtse Deniz mag al een jaar Turkije niet uit: ‘Ik hoop op vrijspraak’

Duizenden Turken beboet voor roken in auto, maar aantal rokers neemt nauwelijks af

Horendol van ongevraagde verkooptelefoontjes

Animo mkb-ondernemers voor Turkije daalt dramatisch