Artikelen:
Geniet van Istanbul met Marc Guillet

Coupplegers vergaten WhatsApp en Facebook

23 jul
2016
Door: Marc Guillet
Er zijn 2 reacties

De geschiedenis herhaalt zich niet, hooguit als pijnlijke farce. Dat bleek vorige week vrijdagnacht. Een militaire staatsgreep om de democratisch gekozen regering van Turkije en president Erdogan af te zetten, werd door het verzet van de burgers tot staan gebracht. Maar wat als de coup wel was gelukt?

Generaals hebben de neiging zich voor te bereiden op de vorige oorlog. En de vorige coup. De leiders van staatsgreep tegen de islamitische AKP regering gebruikten de militaire interventie van 12 september 1980 waarschijnlijk als voorbeeld en bron van inspiratie.

Na jaren van politieke instabiliteit en dagelijkse schietpartijen tussen extreem linkse en extreem rechtse militanten in de jaren ‘70 nam een junta onder leiding van de chef van de generale staf, Kenan Evren, in de zomer van 1980 de macht over. Tanks namen strategische posities in. Een verklaring van de coupleider werd voorgelezen op de staats-tv. Evren kondigde de staat van beleg af.

De militaire machthebbers sloten premier Süleyman Demirel en andere partijleiders op. Kranten kregen een verschijningsverbod. Politie en leger arresteerden zeker 500.000 mensen, 50 werden geëxecuteerd, honderden stierven in gevangenissen als gevolg van martelingen. De junta stelde een nieuwe, autoritaire grondwet op. De democratie werd pas na drie jaar hersteld, maar niet nadat coupleider Evren zich eerst tot president had laten kiezen.

Er zijn aanwijzingen dat de putschisten van 15 juli een soortgelijk scenario in gedachten hadden. Veel is nog onduidelijk. Bewijzen komen mogelijk boven water tijdens de processen tegen de 119 generaals en admiraals – een derde van de Turkse militaire top – die in staat van beschuldiging zijn gesteld.

De militairen volgden de eerste stappen uit het draaiboek voor coups. Ze bezetten strategische bruggen en vliegvelden. Commando’s probeerden president Erdogan op zijn vakantieadres in het Grand Yazici Hotel in Marmaris te verrassen en gevangen te nemen. Gevechtshelikopters beschoten het konvooi van premier Binali Yildirim. Militairen drongen de gebouwen van de staatszender TRT in Istanboel en Ankara binnen en dwongen de anchorvrouw hun zogeheten ‘Publieke Verklaring Nummer 1’ voor te lezen. Daarin stelden ze dat het doel van de coup het herstel was van ‘de democratie, de rechtsstaat, de rechten en vrijheden, en de veiligheid van de bevolking en de staat’.

Ze gaven de indruk ‘kemalisten’ te zijn, aanhangers van de eerste militaire president en grondlegger van de seculiere republiek, Mustafa Kemal Atatürk. Ze noemden zichzelf de ‘Raad van Vrede in het Vaderland’, een duidelijke referentie naar een van de bekendste gezegdes van Atatürk: “Vrede in het vaderland, vrede in de wereld”.

In ‘Verklaring Nummer 2’, na middernacht, kondigde de groep een nationaal uitgaansverbod af. Ze hadden moeten ingrijpen, zo stelden ze, omdat ‘de fundamentele rechten en vrijheden door de president en zijn regering met voeten worden getreden, en de seculiere en democratische rechtsstaat, gebaseerd op de machtenscheiding, zijn geëlimineerd. Ons land is een autocratie geworden gebaseerd op angst”.

Wat de mediastrategie betrof leefden ze nog in 1980. Ze hadden geen rekening gehouden met de talloze Turkse commerciële en buitenlandse tv zenders, social media en apps zoals FaceTime en WhatsApp. Zo kon het volksverzet razendsnel op de been gebracht worden. Een andere belangrijke zwakke schakel was dat ze opereerden buiten de bevelstructuur van het leger om, en zich verkeken op de steun die ze zouden krijgen van andere legeronderdelen.

Op één terrein hadden de putschisten wel hun huiswerk gedaan: het personeelsbeleid voor de post-coup periode. Als ze erin waren geslaagd de regering omver te werpen, dan hadden ze voor talrijke belangrijke posten al namen. Behalve voor de twee top posities in de strijdkrachten.

Op een lijst die gevonden is, staan de namen van 413 officieren en generaals, en hun posities na de staatsgreep. De namen van ministers of van de president worden niet genoemd. Ook komen er geen namen op voor van politici uit de oppositiepartijen, omdat het land waarschijnlijk voor een bepaalde tijd zou worden bestuurd door een militaire junta. Net als in 1980. De twee top posities – chef van de generale staf en commandant van de landmacht – waren niet ingevuld, omdat de kandidaten daarvoor, zoals de zittende stafchef Hulusi Akar, bedankt hadden en andere militaire leiders nog werden gezocht toen de coup overhaast begon.

Diverse generaals zouden hun positie behouden, maar daarnaast extra functies krijgen zoals general manager van de Turkse staatstelevisie TRT, ceo van Turkish Airlines, en burgemeestersposten in steden als Istanboel, Ankara en Izmir.

De burgers lieten zich echter niet intimideren door tanks, gevechtshelikopters, geweren en straaljagers. Ze gingen massaal de straat op. In totaal verloren 312 mensen het leven, onder wie tientallen putschisten.

Deze ‘landverraders zullen eeuwig branden in de hel’. Daar zijn de familieleden van de slachtoffers en miljoenen Turken van overtuigd. Die straf is echter nog onvoldoende. De religieuze autoriteiten weigeren hen een islamitische begrafenis te geven. En gemeenten willen hun stoffelijke resten niet hebben.

Burgemeester Topbas van Istanbul heeft een stuk grond aangewezen waar ze begraven mogen worden. Hij noemt het de ‘begraafplaats van de landverraders’. “Iedereen die daar langskomt zal hen vervloeken. Zij zullen niet kunnen rusten in hun graven”.

2 Comments

  1. Dirruk53 schreef:

    De bron van turkijecorrespondent.nl is nog het meest betrouwbaar gebleken in de berichtgeving over de situatie in Turkije. Mede omdat er artikelen zijn van vóór de mislukte coup. Toch vermoed ik dat zelfs Marc Guillet niet alles weet van de onderstromen in de Turkse samenleving en de mogelijke invloed van de VS en misschien ook de EU hierin.

    Erdogan komt over als een geplaagde volksheld, zowel als de instigator van alle onrust in zijn land èn in de regio. Dat stemt tot nadenken. Zijn macht heeft wellicht te lang geduurd, maar zijn er opvolgers? De huidige zuiveringsactie, die al op handen was, valt nog steeds in het niet vergeleken met de massale arrestaties en vervolgingen na de putch in 1980. Ik kan me zo voorstellen dat een post-traumatisch stress-syndroom, veroorzaakt door de laatste “wèl gelukte coup”, een belangrijhke rol speelt in de sentimenten.

    Een democratie moet groeien. Ook in onze regionen ging dat traag en met enorme uitschieters. Van die geschiedenis zou men kunnen leren, maar vaak is de ervaring de beste leermeester. Belangrijk is daarbij het besef dat het volk het laatste woord heeft. Het razendsnel op de been gebrachte volksverzet, dat toch het risico liep op massale slachting, getuigt van de enorme emoties, maar ook de moed van het Turkse volk.

    Dat moet óók Erdogan hebben begrepen: zij gingen niet in de eerste plaats de straat op om hun leider te verdedigen, maar hun maatschappelijke verworvenheden, verkregen middels het mandaat, dat ook een opvolger, zèlfs een andere partij kan zijn.

    De waarheid is altijd het eerste slachtoffer bij politieke onenigheid en verdeeldheid. Zijn de verhalen over de schoenendozen wel waar? Zou het ècht zo zijn dat een groepje despoten alles op alles zet om hun privileges te behouden? Zou Erdogan dan niet beter af zijn als ex-president-ondernemer, waarbij hij zijn invloed kan gebruiken om hem en de zijnen te verrijken?

    In Italië hadden we Berlusconi die middels zijn pers-imperium de macht verkreeg, behield en ongestraft kon aftreden, maar geen cent armer werd, integendeel. Wat dreef de man om toch politiek actief te willen blijven? Maar ook interessant is de schimmige politieke onderstroom die heeft geleid tot zijn terugtreden, ondanks zijn electorale mandaat. Is dat de moderne westerse democratie?

  2. Dirruk53 schreef:

    In het voorgaand epistel vergeet ik nog de gedachte dat de coup misukte op het moment dat de arrestatie, mogelijk moord, van Erdogan en Yildirim verijdeld waren. Op het laatste moment moet de politieke leiding op de hoogte gebracht zijn door militairen die gepolst waren door de beramers van de coup.

    In dat geval waen de sociale media blangrijk geweest om het einde van Erdogan en Yildirim wereldkundig te maken, net zo goed als het TV-Station dat daarvoor gekaapt was, maar ijlings weer verlaten werd. [altans zo valt te begrijpen uit de flarden in het nieuws]

Reageren




*

Dordtse Deniz mag al een jaar Turkije niet uit: ‘Ik hoop op vrijspraak’

Duizenden Turken beboet voor roken in auto, maar aantal rokers neemt nauwelijks af

Horendol van ongevraagde verkooptelefoontjes

Animo mkb-ondernemers voor Turkije daalt dramatisch