Artikelen:
Geniet van Istanbul met Marc Guillet

Mislukte coup eindigt in volksfeest

18 jul
2016
Door: Marc Guillet
Er zijn nog geen reacties

Bij de mislukte poging van Turkse militairen om de islamitische AKP regering en president Erdogan ten val te brengen, zijn meer dan 200 doden gevallen. Ruim 1.440 mensen liepen verwondingen op. Wat waren de ontwikkelingen? Een reconstructie.

MARC GUILLET

ISTANBOEL

Het weekend in Kadiköy, een trendy wijk aan de Aziatische oever van de Bosporus, begint zoals vele weekenden beginnen. Het kwik is tot 32 graden gestegen. De terrasjes van kroegen als Ayi en Fil lopen vol. Buitenlands bier is favoriet. Op straat en op de boulevard is het druk met flanerende jongeren uit vele wijken van Istanbul, die op het bruisende uitgaansleven hier afkomen.

Jonge gezinnen en ouderen die thuis voor de buis zitten, kijken naar kinderprogramma’s, spelletjesshows of naar een van de vele nieuwszenders waar presentatoren en vaste gasten napraten over de massaslachting in Nice.

Tegen 22.30 uur (lokale Turkse tijd) slaat de zorgeloze, ontspannen stemming om in verwarring en onrust. Berichten en foto’s via Twitter, Facebook, en WhatsApp maken duidelijk dat militairen de twee bruggen over de Bosporus met tanks afsluiten. Kort daarna klapwiekend lawaai van laag overvliegende militaire helikopters. Op de terrasjes heeft iedereen nog maar belangstelling voor een ding: nieuws via hun smart phones. Sommigen bellen naar familie of vrienden. Is het echt waar? Grijpt het leger in?

Premier Yildirim maakt ruim een half uur later bekend dat een groep binnen de strijdkrachten probeert zijn democratisch gekozen regering omver te werpen. Hij roept iedereen op kalm te blijven. Het tegenovergestelde gebeurt.

Social media blijken ineens geblokkeerd. Dat verhoogt het gevoel van onrust. De terrasjes en cafés lopen snel leeg. Glazen bier en wijn blijven achter. Nerveus haast men zich naar huis. Voor de zekerheid eerst nog even het maximale dagbedrag uit de muur pinnen. Bij warme bakker Ak Firin vormt zich een lange rij tot op straat. Hamsteren is onderdeel van de angstreflex. Het is het begin van de langste nacht in de politieke geschiedenis van Turkije.

Een uur na de eerste berichten is het laatste restje onzekerheid en ongeloof weg. Op de publieke zender TRT, het propagandakanaal van president Erdogan, leest de anchorvrouw met spanning in het gezicht een ongewone verklaring voor. Onder dwang van de gewapende rebellen die het gebouw zijn binnengedrongen.  “We hebben de macht in heel het land overgenomen om de democratie, de rechtsstaat, de mensenrechten, en de grondwettelijke orde te herstellen”. Ze kondigen een uitgaansverbod af, bezetten de belangrijkste vliegvelden en omsingelen het parlement.

Klassieke zetten uit het draaiboek van staatsgrepen uit de 20e eeuw. Effectief in een tijd dat er nog maar een of twee staatszenders waren. Maar amateuristisch en naïef in een tijd van tientallen commerciële Turkse en buitenlandse tv zenders die via schotel, kabel of internet kunnen worden bekeken.

Pro-Erdogan zenders blijven in de lucht. Ze uiten felle kritiek op ‘deze aanval op de democratie’. Om te voorkomen dat zenders van de oppositie te veel beelden uitzenden van de acties van de rebellen sluit kabelexploitant Digitürk die af.

De geruchtenmolen draait op volle toeren. Wie zit hier achter? Waar is president Erdogan? Social media staan bol van speculaties. ‘Erdogan is in Mongolië bij de Europa Azië conferentie’. ‘Hij heeft in Duitsland politiek asiel aangevraagd’. ‘Hij is geland op de luchthaven van Teheran’.

Vanaf  zijn vakantieadres in Marmaris laat de man die de invloed van social media zo haat, via zijn Twitter account en Facebook pagina weten dat hij ongedeerd is. Eerst belt hij met FaceTime tv zender CNN Türk. Die beelden gaan daarna via social media naar zijn miljoenen aanhangers. Ook mobiliseert hij de tienduizenden imams die via de luidsprekers van hun minaretten de burgers oproepen om in verzet te komen. Een slimme mix van oude en nieuwe media.

Erdogan veroordeelt tijdens zijn eerste teken van leven na het startschot van de coup de rebellerende militairen, brandmerkt de leiders als ‘terroristen’ in dienst van zijn voormalige bondgenoot en nu belangrijkste vijand Fetullah Gülen, en roept burgers op de straat op te gaan.

De rebellerende militairen hebben nog steeds het initiatief, maar er komen na de oproep van Erdogan meerdere tekenen van verzet. Het hoofdkwartier van de strijdkrachten wordt bezet en de putchisten nemen de chef van de miliatire staf  en andere generaals in gijzeling.

De commandant van het Eerste Leger in Istanboel zegt dat de rebellen maar een kleine groep zijn en ‘niemand zich zorgen moet maken’. Geruststellend is dat voor de meeste Turken niet. Bij de bakkers, buurtsupers, en pompstations staan nog steeds lange rijen. Het is nu bijna 2 uur in de nacht.

Uit Ankara komt het bericht dat een straaljager in het luchtruim boven Ankara een gevechtshelikopter van de rebellen heeft neergeschoten. Behalve een verbaal tegenoffensief is er dus nu ook een militair tegenoffensief begonnen.

Woedende aanhangers van Erdogan komen in steeds grotere getale de straat op, beklimmen rijdende tanks, schelden soldaten uit en vallen hen aan met stokken en stenen. De mislukking van de staatsgreep kondigt zich aan.

Maar de rebellen geven zich niet zomaar gewonnen. Ze beschieten in Ankara het hoofdkwartier van de elite-eenheden van de politie: 17 doden. De villa van Erdogan in het resort in Marmaris, wordt door een helikopter onder vuur genomen. Bij deze poging de president te doden vallen gewonden, maar Erdogan is ongedeerd. Hij blijkt zeker een kwartier eerder al de benen te hebben genomen.

CNN Türk stopt met uitzenden wanneer rebellen binnendringen. Alleen de lege studio is te zien. Erdogan-aanhangers komen ook binnen en vallen de soldaten aan. Ze schreeeuwen ‘Allah-o akbar’ (God is groot). Later is op beelden te zien dat de soldaten worden geschopt en geslagen en bijna gelyncht. Politieagenten nemen de in doodsangst verkerende soldaten in bescherming en voeren hen af.

Tegen 4 uur verschijnt Erdogan op Istanbul airport temidden van duizenden uitzinnige aanhangers die hem verwelkomen met applaus, Turkse vlaggen en de leus dat ze hun leven willen opofferen voor hem. “Zeg ons te sterven en we zullen sterven”. Hij spreekt zijn dankbaarheid uit voor hun steun en solidariteit. “Geen macht is groter dan de wil van het volk”. Dit is na een paar angstige uren hét kantelmoment van de coup.

Her en der wordt er nog geschoten, en een deel van de gegijzelde militairen is nog in handen van de rebellen, maar de staatsgreep loopt ten einde.

Steeds meer Turken rijden met hun auto’s luid claxonerend en met vlaggen zwaaiend door de straten om te vieren dat de staatsgreep is mislukt en het volk heeft gewonnen.

Een nieuwe dageraad breekt aan. Soldaten geven zich over, in Istanboel en in Ankara. Handen omhoog. De vernedering is extra pijnlijk wanneer ze worden gedwongen zich uit te kleden tot hun onderbroek. Ineengedoken op de grond en bescherming bij elkaar zoekend, worden sommigen door woedende burgers met riemen gegeseld terwijl politiemannen goedkeurend toekijken.

Overal in het land rijden Turken feestend rond. Zingend over hun grote en moedige held Erdogan. In Istanboel krijgt het volksfeest op het Taksimplein een extra ideologische lading. Drie jaar nadat Erdogan daar zijn politieke tegenstanders door de politie heeft laten verjagen, nemen tienduizenden van zijn aanhangers het plein in bezit. Betogen was daar sinds de ontruiming van het Gezipark in de zomer van 2013 verboden. Vandaag niet, want nu wordt de ‘overwinning van de democratie’ gevierd.

Reageren




*

Erdogan de Onoverwinnelijke verliest veldslag aan de Bosporus

‘Nationale held’ Imamoglu kan uitgroeien tot rivaal van Erdogan

Historische nederlaag voor Erdogan in Istanboel

Erdogan schiet met grof geschut om Istanboel te behouden