Artikelen:
Geniet van Istanbul met Marc Guillet

President Erdogan verstevigt zijn positie

16 jul
2016
Door: Marc Guillet
Er zijn nog geen reacties

Analyse

in: De Tijd

Hij had er zo vaak voor gewaarschuwd. En hij had de meeste samenzweerders in het vizier voor ze konden toeslaan. Daar is de Turkse president Recep Tayyip Erdogan van overtuigd.

Maar de poging van afgelopen nacht om hem en zijn islamitische AKP-regering met militair geweld af te zetten, had hij niet zien aankomen. Niemand niet.

Want de generaals hadden de machtsstrijd met Erdogan al jaren geleden verloren. En een staatsgreep met tanks en bloedvergieten is zó 20e eeuw.

De massale Gezi protesten in heel Turkije in de zomer van 2013 bestempelde hij als een ‘poging tot staatsgreep’. De aanklachten in december van dat jaar wegens corruptie tegen diverse van zijn ministers en vertrouwelingen ‘ontmaskerde’ hij als een ‘coup’ door aanhangers van zijn voormalige bondgenoot, de islamitische prediker Fetullah Gülen. In de heksenjacht die volgde bij politie en justitie werden duizenden vermeende Gülenisten op straat gezet en aangeklaagd. De Gülen beweging kreeg bovendien het predikaat ‘terroristische organisatie’.

In 2007 hadden de generaals ‘voor de laatste keer’, met een ultimatum op hun site, geprobeerd hem te dwarsbomen. Deze zogeheten ‘e-coup’, ook op een vrijdagavond, had als doel te voorkomen dat de toenmalige minister van Buitenlandse Zaken Abdullah Gül president zou worden. Onbestaanbaar, aldus de generaals, omdat diens vrouw een religieuze hoofddoek draagt. ‘Reactionaire islamisten’ waren volgens de militairen niet geschikt om de seculiere erfenis van Atatürk te beschermen.

De charismatische populist Erdogan was de eerste politicus die weigerde een kniebuiging te maken voor de generaals. Hij wees hen openlijk terecht en zocht daarvoor steun bij de kiezers. Net als de EU-leiders prezen die zijn moed en gaven hem als beloning 13 procent meer stemmen bij de vervroegde verkiezingen. De AKP groeide spectaculair, van 34 naar 46,5  procent van de stemmen.

Daarom kwamen die tanks van gisteravond op het Taksimplein, op de Bosporusbrug, bij de Atatürk Airport, en in de hoofdstad Ankara dus voor iedereen als een schok.

Zodra de eerste alarmerende berichten binnenkomen, is het gedaan met het bruisende nachtleven. De terrasjes en cafés in mijn buurt lopen snel leeg. Glazen bier en wijn blijven achter. Nerveus haast men zich naar huis. Voor de zekerheid eerst nog even het maximale dagbedrag uit de muur pinnen. Bij warme bakker Ak Firin vormt zich op straat een lange rij. Hamsteren is onderdeel van de eerste reflex. Het is het begin van de langste nacht in de Turkse politieke geschiedenis.

Het gonst van de geruchten: ‘Erdogan is in Mongolië’; ‘Hij heeft in Duitsland politiek asiel aangevraagd’; ‘Hij is geland op de luchthaven van Teheran’. Vanaf  zijn vakantieadres in Marmaris veroordeelt hij de coup, brandmerkt de leiders als ‘terroristen’ in dienst van Gülen, en roept burgers op massaal de straat op te gaan. Via Facetime! Het is de ironie ten top dat de man die zo’n hekel heeft aan de invloed van social media er nu zijn toevlucht toe moet zoeken om zijn aanhangers te bereiken.

Het wordt na een paar angstige uren hét kantelmoment van de coup. Burgers nemen het heft in handen. Klimmen protesterend op rijdende tanks en schelden de soldaten uit. Militaire rebellen dwingen de redactie van CNN de uitzending te staken. Kort daarop dringen woedende en tierende aanhangers van Erdogan het gebouw binnen. Ze beginnen de soldaten te schoppen en te slaan. Politiemannen springen tussenbeide. Ternauwernood voorkomen ze dat de bloeddorstige meute de militairen lyncht. Met bloedende hoofdwonden zoeken ze bescherming bij de politie.

Het is tafereel is extra speciaal, omdat de politie loyaal is aan de regerende AK partij en vooral aan president Erdogan. Het leger ziet zichzelf in de eerste plaats als de hoeder van de seculiere staat en heeft zich altijd verzet tegen de politieke islam.

Tegen 7 uur geven alle 50 soldaten, die met twee tanks de Bosporusbrug hadden geblokkeerd, zich over. Vernederd en met de handen in de lucht lopen ze hun arrestatie tegemoet. In Ankara is later op de ochtend de vernedering nog groter. De rebellen worden daar gedwongen zich uit te kleden. Met alleen hun onderbroek nog aan moeten ze op de grond gaan liggen. Samen met de circa 1.500 militairen die worden gearresteerd, wacht hen lange gevangenisstraffen.

Die zijn onderdeel van een nieuwe golf van zuiveringen in het leger om nieuwe pogingen tot staatsgreep in de toekomst uit te sluiten. Erdogan had al een einde gemaakt aan de politieke invloed van het leger. Het mislukken van de coup is een bevestiging van de ondergeschikte rol van het leger en de loyaliteit van de militaire elite.

Naar verwachting kan Erdogan zijn macht na het onderdrukken van de coup verder consolideren en uitbreiden. Een snelle invoering van een presidentieel systeem met Erdogan als sterke man en gebed in een nieuwe grondwet ligt in het verschiet.

Niet alleen zijn aanhangers veroordeelden de coup. Dat deden alle grote oppositiepartijen. Tekenend voor de nu ontstane sfeer van het gezamenlijk beschermen van wat er nog over is van de Turkse democratie is wat de Turkse vrouw Elif Fatima op Twitter deelde. “Ik protesteerde tegen Erdogan tijdens Gezi. Zijn agenten vielen me aan met traangas. En ik vind de AKP helemaal niets, maar ik steun hen tegen deze fascistische coup”.

Reageren




*

Trouwstoet in Turkije eindigt vaak in chaos

‘Dit is mijn Istanboel niet meer’

Koerdische burgemeesters aan de kant gezet om ‘steun aan PKK’

Vakantietijd? Dat is werken op het land en naar koranles