Artikelen:
Geniet van Istanbul met Marc Guillet

‘Sultan’ ziet in iedereen de vijand

26 apr
2016
Door: Marc Guillet
Er zijn nog geen reacties

Wat is er leuker dan iemand op de kast jagen? Succes gegarandeerd wanneer het doelwit de Turkse president Erdogan is. Als in een pavlov reflex bijt hij terug naar degenen die hem met pesterige of beledigende teksten uitschelden of bespotten.

Zomaar een maandag in Turkije: de Turkse journalist Can Dündar wordt door een rechtbank in Istanboel tot om gerekend 9.000 euro boete veroordeeld wegens belediging van president Recep Tayyip Erdogan, diens zoon Bilal en verscheidene bewindslieden. Dündar had geschreven over hun betrokkenheid bij een corruptieschandaal. Mocht niet.

Niet alleen kritici in Turkije, ook de Duitse satiricus Jan Böhmermann en onze ‘eigen’ columniste Ebru Umar, hebben de toorn van Erdogan aan den lijve ondervonden. Zondag nog probeerde Turkije vergeefs in Zweden een documentaire over de Armeense genocide van de zender te weren.

Hoe is het mogelijk dat zo’n succesvol politicus die al 13 jaar onafgebroken aan de macht is nog steeds zo allergisch is voor verbale aanvallen? Geen enkele andere president reageert zo vaak en zo furieus als Recep Tayyip Erdogan (62).

Ruim 40 jaar is hij al politiek actief. Toch is het hem nooit gelukt een dikke huid te ontwikkelen zodat kritiek hem niet persoonlijk raakt. Landelijke bekendheid kreeg de verbaal en politiek getalenteerde arbeidersjongen in 1994. Toen kozen de massaal van het platteland naar Istanboel toegestroomde arme, conservatieve en gelovige moslims hem tot de eerste islamitische burgemeester van ‘zijn’ stad aan de Bosporus.

Dat was de opstap naar de landelijke politiek waar hij in 2002 doorbrak als boegbeeld van de nieuwe conservatief islamitische partij voor Gerechtigheid en Ontwikkeling AKP. Als de onbetwiste en charismatische leider van zijn partij haalde hij de ene na de andere verkiezingsoverwinning. Ook tegen de politiek bemoeizuchtige generaals, die hij via juridische intimidatieprocessen terugdreef naar de kazernes.

Erdogan ontwikkelde zich in de eerste twee kabinetsperioden als de grote visionair en hervormer. De Europese Unie sprak in 2005 haar goedkeuring en vertrouwen uit in zijn beleid en beloonde hem met het openen van toetredingesonderhandelingen. President Obama en andere westerse leiders prezen zijn democratische hervormingen door te spreken van het ‘Turkse model’ dat ze een inspirerend voorbeeld noemden voor de Arabische landen. Turkije onder Erdogan bewees volgens hen dat islam en democratie prima kunnen samengaan.

In de politiek hete zomer van 2013 kregen Turkije en de wereld een heel andere Erdogan te zien. De vrome moslim met zijn kortgeknipte borstelsnor en vlijmscherpe tong, leek ineens zijn zelfvertrouwen kwijt. Als een straatvechter uit de volkswijk Kasimpasha in Istanbul, waar hij opgroeide, begon hij figuurlijk wild om zich heen te slaan. De honderdduizenden die, verspreid over heel Turkije, tegen zijn beleid te hoop liepen, waren geen goedwillende medeburgers met andere politieke opvattingen, maar in zijn woorden ‘vandalisten’ en ‘terroristen’ die hem ‘met een staatsgreep’ ten val wilden brengen.

Dat Erdogan een kort lontje heeft en lange tenen was al langer bekend. Die karaktertrekken heeft hij met veel trotse en nationalistische Turken gemeen. In hun machismo cultuur zijn eer, schaamte en wraak veel belangrijker dan in het westen. Kritiek krijgen in het bijzijn van collega’s wordt gezien als gezichtsverlies en kan aanleiding zijn om ontslag te nemen. Het vermijden van kritiek en zelfkritiek leidt er ook toe dat fouten altijd op een ander worden afgeschoven. Dat doet Erdogan ook. Wat er ook misgaat in het land, het is altijd de schuld van anderen; binnen- en/of buitenlandse vijanden: Gülen aanhangers, PKK terroristen, Poetin, de christelijke EU, Amerika of Israël.

Die reflex, die Erdogan ook bij de Gezi-protesten toonde, is dus niet een afwijking die typerend is voor hem. Alle Turken krijgen die mentaliteit en het wereldbeeld dat iedereen tegen Turkije is met de paplepel ingegoten.

Erdogan heeft zich ontpopt tot een heerszuchtige vaderfiguur die door zijn aanhangers wordt aanbeden als de ‘nieuwe sultan’ of de ‘Büyük Usta’ – Grote Meester – die van niemand bang is. Die de stem is van de zwijgende meerderheid, de ‘zwarte Turken’, zoals sociologen hen typeren.

Sinds Mustafa Kemal Atatürk, de stichter van het moderne Turkije, vanaf 1923 de vrome Turkse moslims een moderne westerse levensstijl opdrong, werden de religieuze Turken buitengesloten en gediscrimineerd. Daar zijn Erdogan en zijn trouwe kiezers nog steeds boos over.

De buitenwacht is geobsedeerd door zijn groeiende macht. Toch blijft hij bang. De groeiende intolerantie voor kritiek en steeds autoritairder optreden als president zijn indicaties voor die angst. Hij ziet overal vijanden. Is dat paranoïde gedrag? Aanhoudend en ongegrond wantrouwen in mensen?

Niet in de ogen van Erdogan en zijn aanhang. Zij wijzen naar traumatische gebeurtenissen uit het verleden, die het nodig maken om extreem en altijd op hun hoede te zijn. Na de Eerste Wereldoorlog probeerden de geallieerden Turkije en de resten van het Ottomaanse rijk onder elkaar te verdelen. Dat snode plan kon alleen verhinderd worden door het gewapende volksverzet onder leiding van Atatürk.

In 1960 was de eerste pro-islamitische premier, Adnan Menderes, door de militairen na een staatgreep opgehangen. Die staatsgreep werd ingeleid door talloze studentenprotesten. “Net zoals in 2013 de Gezi-protesten begonnen”, aldus AKP-leden. Felle tegenstanders van Erdogan dreigen al jaren in hun kranten en op social media dat hij net als zijn idool Menderes ook aan de galg zal eindigen.

Kritiek, spotprenten, beschuldigingen en beledigingen behoren toch gewoon bij de vrijheid van meningsuiting? Niet in het wereldbeeld van Erdogan. Hij ziet ze vaak als onderdeel van een groot komplot om hem ten val te brengen en te voorkomen dat Turkije een sterk, welvarend en machtig land wordt.

Reageren




*

Dordtse Deniz mag al een jaar Turkije niet uit: ‘Ik hoop op vrijspraak’

Duizenden Turken beboet voor roken in auto, maar aantal rokers neemt nauwelijks af

Horendol van ongevraagde verkooptelefoontjes

Animo mkb-ondernemers voor Turkije daalt dramatisch