Artikelen:
Geniet van Istanbul met Marc Guillet

Zoon maakt droom van Amsterdamse kunstenaar waar in Istanboel

30 nov
2014
Door: Marc Guillet
Er zijn nog geen reacties

Hij is terug in Istanboel. Terug in zijn geliefde geboortestad, maar veel later en heel anders dan de Turkse kunstenaar uit Amsterdam in gedachten had.

Lijfelijk is hij niet aawezig. Tan, het enige kind uit zijn huwelijk met Lydia, heeft de droom van zijn vader uiteindelijk waargemaakt. Tien jaar nadat Mehmet Tunali op 49-jarige leeftijd aan een te laat ontdekte prostaatkanker overleed.

‘Mehmet Tunalı in retrospective’ heet de overzichtstentoonstelling in gallerie Studios Çukurcuma, in het gelijknamige antiekwijkje waar ook de schrijver Orhan Pamuk zijn Museum van de Onschuld heeft. En vlakbij het Museum voor Moderne Kunst aan de oever van de Bosporus. Dertig schilderijen, waarvan hij er vele in Amsterdam maakte. Maar ook talrijke striptekeningen en illustraties die hij voor bladen en boeken in Nederland, Duitsland en Turkije maakte.

Trots loopt Tan (24), die sinds een jaar in Istanboel woont, rond in de galerie. Tussen de emoties en observaties van zijn vader, zoals hij die uitdrukte op canvas, hout en papier. Tunali werkte veel met heldere, warme kleuren die niet per se realistisch hoefden te zijn, maar vooral passie en gevoel moesten overbrengen. Liefde, rust, nostalgie, maar ook woede, protest en bitterheid.

IMG_0422Afgelopen zomer rondde Tan zijn studie politicologie in Amsterdam af en begon naar fondsen en contacten te zoeken om zo veel mogelijk van het levenswerk van zijn vader te laten zien. Nu is het zover. Van vrijwel elk schilderij, tekening en affiche kent hij het verhaal. Zoals de stemmige aquarel ‘Big Brother’. “Dat is de Zandstraat. Het zijstraatje van café De Engelbewaarder aan de Kloveniersburgwal. Kijk de muurschildering van de wandelende vrouw die je op dit schilderij ziet, is geen fantasie. Die is gemaakt door mijn vader en is er nog steeds! Daarnaast affiches van Vrij Nederland met ‘Big Brother is Watching You’ uit de jaren ‘80”.

Of het verhaal achter een van de zelfportretten waarop hij zichzelf heeft afgebeeld als een soldaat. Vrijwel onherkenbaar. Met een felle rode penseelstreek over zijn mond. De woede spat er van af. Als titel heeft het de beroemde uitspraak van Mustafa Kemal Atatürk: “Ne mutlu Türküm diyene” (Gelukkig is hij die zegt ik ben een Turk). Dat is duidelijk cynisch bedoeld. Als linkse kunstenaar en pacifist was Mehmet Tunali tegen het militarisme waarmee het Turkse nationalisme is doordrenkt. Hij was fel tegen het gezegde “Elke Turk is een geboren soldaat”. “Mijn vader was een dienstweigeraar”, zegt Tan. “Hij vluchtte naar Europa rond de tijd van de militaire staatsgreep van 1980.” Het was een bloedig, drie jaar durend, bewind. In totaal lieten de generaals zeker vijftig Turken executeren. Meer dan 500.000 mensen verloren voor korte of lange tijd hun vrijheid. Honderden werden dood gemarteld.

“Als politiek vluchteling probeerde mijn vader buiten Turkije zijn leven op te bouwen. Eerst korte tijd in Parijs. Daarna in Amsterdam.”

Mehmet was amper 14 jaar toen hij als avontuurlijke vrijbuiter voor het eerst in zijn leven naar Europa reisde. Op het Sirkeci station in Istanboel kocht hij een kaartje naar Bulgarije van het spaargeld dat hij twee jaar lang ’s avonds in het uitgaanscentrum van Istanboel had verdiend als karikatuur-sneltekenaar. Hij reisde verder naar Hamburg waar hij emplooi vond als illustrator van boeken.

Al vroeg was hij een streetwise jochie dat wat geld verdiende voor zijn moeder die een moeilijk leven had, doordat haar man zelden thuis was, vaak dronken was, haar sloeg en zich niet om zijn gezin bekommerde. In de wijken van Istanboel verkocht de kleine Mehmet water en citroenen, was schoenpoetser, werkte in het meyhane dranklokaal van zijn vader, en verdiende wat zakgeld als krantenverkoper. De wereld van de journalistiek fascineerde hem, maar zijn echte passie was tekenen. Dat deed hij al voor hij naar school ging. Zijn eerste onderwijzer was onder de indruk van Mehmets talent en moedigde hem aan om zich verder te ontwikkelen. Tekenen en later schilderen werd zijn leven.

IMG_0438De eerste tien jaar in Amsterdam waren moeilijk voor de illegale Turkse kunstenaar. Als ongedocumenteerde migrant zonder verblijfsvergunning moest hij steeds op zijn hoede zijn. Het tekende zijn leven zo merkte zijn vriend, de Turkse kunstenaar Mustafa Şener in Amsterdam. “Hij was een stille, verlegen man. Zijn hoofd naar beneden om de blikken van anderen te mijden. Ik nam aan dat dat kwam doordat hij in die tijd geen geldige papieren had. We zijn twintig jaar boezemvrienden geweest. Nadat hij zijn verblijfsvergunning had, begon hij mensen in de ogen te kijken. Hij werd ook uitgesproken in zijn opvattingen die vaak gingen over de discriminatie in Nederland. Maar we waren beiden dankbaar dat onze omstandigheden in Nederland beter waren dan die in de buurlanden. Mehmet maakte steeds meer vrienden met kunstenaars in Amsterdam.”

De oude graansilo op de Silodam aan het Ij was zijn lievelingsplek. Daar had Mehmet zijn atelier. Enkele van zijn mooiste schilderijen maakte hij daar. Zoals ‘Avond vanaf het dak van de silo”. Of “Zonsondergang op de silo”. Dankzij zijn zoon kunnen nu ook de inwoners van Istanboel genieten van het werk van Mehmet Tunali.

 

Reageren




*

Uitreisverbod: dan maar een baan

‘Boersma had banden met een terroristische organisatie’

Turkije deporteert Nederlandse correspondent

Verdachten wijzen vooral naar elkaar