Artikelen:
Geniet van Istanbul met Marc Guillet

De almaar groeiende frustratie en woede van de Alevieten in Turkije

23 mei
2014
Door: Marc Guillet
Er zijn nog geen reacties

op de site: Het Grote Midden Oosten Platform

Donderdag 22 mei. Het lijkt een dag te worden zoals alle donderdagen in de Istanbulse wijk Okmeydanı. Iedereen is bezig met de dagelijkse bezigheden. Extreem-linkse activisten maken zich op om – zoals elke week – ook weer op deze donderdag te herdenken dat de 14-jarige Berkin Elvan hier bijna een jaar geleden, tijdens de Gezi protesten,  een traangasgranaat tegen zijn hoofd kreeg. Hij lag 269 dagen in coma en overleed op 11 maart.

De 30-jarige Uğur Kurt, vader van drie kinderen en schoonmaker in dienst van de gemeente, loopt naar het Alevitische cemevi (gebedshuis). Daar is een begrafenis van een van de buurtbewoners. Hij gaat de nabestaanden condoleren.

Nog geen 15 activisten met rode doeken voor hun gezicht gebonden scanderen leuzen tegen de regering van premier Erdoğan en maken obscene gebaren naar de oproerpolitie. De AKP-regering is niet alleen verantwoordelijk voor de dood van Berkin maar ook voor de 301 mijnwerkers die vorige week omkwamen in een van de bruinkoolmijnen buiten de stad Soma, zo schreeuwen de beroepsactivisten. Ze gooien benzinebommen naar de politie. Een vliegt door een openstaand raam een pantserwagen binnen. Politieagenten springen in paniek uit hun wagen en schieten met scherp in de lucht.

Uğur Kurt loopt over het voorhof van de gebedsruimte. Plots zakt hij in elkaar. Bloedend uit zijn hoofd blijft hij liggen. Hij heeft een kogel in zijn hoofd. Een spoedoperatie mag niet meer baten. Niet lang nadat hij op de oepratietafel is gelegd, overlijdt Kurt. Woedende buurtbewoners organiseren een protestbetoging. ‘Politie moordenaars’ staat er op het spandoek. Weer volgen gewelddadige confronaties met de politie. De vice-premier probeert de gemoederen te badaren. Ballistisch onderzoek zal uitwijzen uit welk vuurwapen de fatale kogel afkomstig is. Van de politie of van iemand anders.

begrafenis ugur kurtDe buurtbewoners hebben geen enkele twijfel. Voor hen is dit het zoveelste bewijs dat de politie het op hen heeft gemunt. Een nieuw bewijs dat zij door de staat als tweederangs burgers worden behandeld.

Dat is de algemene indruk onder de Alevieten, de grootste moslim-minderheid in Turkije. Naar schatting 15 procent van de Turken en Koerden hangt deze heterodoxe stroming binnen de islam aan. Een morele en tolerante levenshouding staat bij hen centraal, niet het strikt naleven van ge- en verboden. Bovendien zijn hun geloofsopvattingen een eclectische mengeling van elementen uit de volksislam en pre-islamitische godsdiensten. Sommige academici spreken van de ‘liberale tak’ van de islam.

Aanhangers van de officiële soennitische islam beschouwen hen als afvalligen van de islam en zij worden door velen behandeld als ketters. Waarom? Omdat ze zich niet houden aan geboden en verboden van de orthodoxe islam: ze bidden niet vijf keer per dag, ze gaan nooit naar een moskee maar hebben hun eigen gebedshuizen, ze doen niet mee aan de vastenmaand Ramadan, ze gaan niet op bedevaart naar Mekka, ze geloven niet in de Jihad (heilige oorlog), en ze drinken alcohol. Hun religieuze rituelen en sociale normen en omgangsvormen zijn andersZe worden door de Turkse overheid gediscrimineerd. Alle moskeeën worden financieel onderhouden door het Directoraat Generaal voor Godsdienstzaken. De gebedshuizen van de alevieten krijgen geen cent. Turkije is slechts in naam een seculiere republiek. In de paraktijk heeft de Turkse overheid geen neutrale houding en dezelfde afstand tot alle godsdienstige gemeenschappen. De soennitische islam is de onofficiële staatsgodsdienst. Tijdens het verplichte godsdienstonderwijs op de openbare scholen wordt alleen informatie gegeven over het soennisme.

De conservatief islamitische AKP-regering van premier Erdoğan laat zich niet inspireren door de beginselen van de grondlegger van de Turkse republiek, Mustafa Kemal Atatürk, maar door de gloriedagen van het Ottomaanse Rijk. Erdoğan zegt nooit Atatürk (letterlijk: oervader der Turken), omdat hij hem niet ziet als de oervader der Turken. De stamvaders zijn voor hem de sultans die met een vurig geloof in de islam een wereldrijk creëerden en de christelijke wereldstad Constantinopel veroverden.

Tot ongeveer honderd jaar voor de val van het Ottomaanse Rijk in 1922 waren de sultans relatief tolerant tegenover religieuze minderheden, als ze maar loyaal waren aan hem en meer belasting betaalden. Alevieten profiteerden niet van dit tameliojk liberale beleid. Zij werden ook in de Ottomaanse tijd gediscrimineerd en vervolgd als ‘ketters’. Daarbij vloeide niet zelden bloed. In 1978 trokken duizenden soennitische moslim extremisten moordend en plunderend door alevitische wijken van de stad Kahramanmaraş. Bij het bloedbad kwamen meer dan honderd mensen om het leven. In 1993begon een opgezweepte soennitische menigte met een lynchactie in de stad Sivas. Ze vielen een hotel aan waar talloze alevitische intellectuelen bijeen waren. Een van hen was auteur Aziz Nesin, die delen van Salman Rushdie’s The Satanic Verses had vertaald en gepubliceerd. De bloeddorstige extremisten schreeuwden ‘Allah is de grootste’ en ‘Dood de ongelovigen’. Daarna staken ze het hotel in brand. De aanwezige politie deed niets. In totaal 35 mensen kwamen om het leven.

alevieten demonstreren voor gekijke rechtenOpvallend is dat premier Erdoğan zich in zijn beleid ten opzichte van de minderheden ook laat inspireren door de sultans. Naar de niet-moslimse minderheden zoals Grieken, Joden en Armeniërs is hij liberaal en veel toleranter dan de oude seculiere elite ooit was. Maar ten opzichte van de Alevieten kan hij kennelijk niet loskomen van de oude soennitische vooroordelen en vind hij het moeilijk om hun discriminatie te beëindigen.

In 2007 werd nog wel een voorzichtige poging gedaan. Er werd een dialoog geopend met diverse alevitische groepen onder de naam ‘Alevitische Opening’. Alle problemen die te maken hadden met de alevitische identiteit zouden ter sprake komen en onderdeel vormen van het oplossen van de discriminatie van alle minderheden. Een poging om van Turkije een volwassen democratie te maken die voldeed aan de Kopenhagen criteria van de EU. De gesprekken verzandden doordat de regering niet in staat bleek de enorme vertrouwenskloof met de alevieten te overbruggen. “Ze doen alsof ze aan onze verlangens tegemoet willen komen, maar in werkelijkheid willen ze ons assimileren en van ons soennitische moslims maken”, zo luidde de algemene klacht. De belangrijkste conclusie in het eindrapport, dat werd gepubliceerd door minister van staat Faruk Çelik, was dat “alevieten de indruk hebben dat zij slachtoffer zijn van vooroordelen en maatschappelijke uitsluiting”. In plaats van actie te ondernemen, nam de marginalisering van de alevieten nam toe en de neerbuigende houding van premier Erdoğan viel steeds vaker op. Vooral sinds 2010 toen Kemal Kılıçdaroğlu voorzitter werd van de kemalistische en sociaal-democratische oppositiepartij CHP, de politieke thuisbasis van de alevieten. Kılıçdaroğlu is een Koerdische aleviet en Erdoğan kon het niet nalaten om zijn soennitische aanhang er keer op keer op te wijzen dat de leider van oppositie een aleviet – lees: geen goede moslim – is.

De frustratie onder de alevieten is de afgelopen twaalf jaar steeds groter geworden, doordat de regerende AKP al die jaren een absolute meerheid in het parlement heeft er er alles kan doordrukken zonder rekening te hoeven houden met de wensen van de oppositie. Het was daarom ook niet verwonderlijk dat een groot deel van de activisten tijdens de Gezi-protesten van vorig jaar juni bestond uit alevitische jongeren. Alle zeven doden die vielen door het buitensporige politiegeweld waren alevieten.

Door de dood van de 30-jarige Aleviet Uğur Kurt zijn de woede en de spanningen nog verder toegenomen. Inmiddels is een andere demostrant in dezelde buurt overleden. Premier Erdoğan zei dat hij verbaasd was over het ‘geduld van de politie’ tijdens de bloedige rellen in de wijk Okmeydanı. Ook kritiseerde hij degenen die de dood van Gezi-slachtoffer Berkin Elvan in die buurt willen herdenken. Hij noemde de dood van de jongen ‘verleden tijd’. Erdoğan: “Wat is dit? Gaan we een herdenking houden voor elke dode? Hij is overleden, het is voorbij”. Geen uitlatingen die de alevieten de indruk geven dat er hoop is op verbetering van hun positie in het ‘nieuwe Turkije’ van de AKP. Daarom hebben duizenden alevieten in Duitsland aangekondigd dat ze morgen in Keulen gaan protesteren. Erdoğan komt daar om 20. 000 van zijn trouwe aanhangers toe te spreken. Het startschot van zijn campagne om in augustus tot president te worden gekozen. Een vooruitzicht dat de alevieten bestempelen als een ‘vloek’ of een ‘nachtmerrie’.

Marc Guillet is zelfstandig correspondent in Istanbul

http://www.turkijecorrespondent.nl/

Volg hem op Twitter als Turkeyreport

 

Reageren




*

Dordtse Deniz mag al een jaar Turkije niet uit: ‘Ik hoop op vrijspraak’

Duizenden Turken beboet voor roken in auto, maar aantal rokers neemt nauwelijks af

Horendol van ongevraagde verkooptelefoontjes

Animo mkb-ondernemers voor Turkije daalt dramatisch