Artikelen:
Geniet van Istanbul met Marc Guillet

De Turkse paradox: meer en minder democratie en vrijheid onder AKP

9 mrt
2014
Door: Marc Guillet
Er zijn nog geen reacties

Door: Fons Doomen

Alanya – Bijna twee jaar geleden, in mei 2012, was Marc Guillet voor de eerste keer onze gast: in het kader van 400 jaar Nederlands/Turkse betrekkingen hield hij een inleiding die met veel enthousiasme door bijna 70 toehoorders werd ontvangen.

Voor ons, het nl.alanya-team, was dit reden om hem nogmaals uit te nodigen voor een lezing met als onderwerp de actuele ontwikkelingen in Turkije en als titel: De Turkse paradox: meer en minder democratie/vrijheid onder AKP. Op de aankondiging van deze lezing kwamen er ruim 50 aanmeldingen, wat ons de moed gaf om verder te gaan met de voorbereidingen en een uitnodiging rond te sturen. Uiteindelijk zijn rond 70 inwoners van Alanya e.o. bijeengekomen in de ruimte van het Blue Night restaurant om op 7 maart te komen luisteren naar Marc’s verhaal.

Hij begon met een korte zelf-introductie, waarbij hij zich voorstelde als zelfstandig correspondent in Istanbul, met als achtergrond een studie politicologie, internationale betrekkingen en de moderne geschiedenis van het Midden-Oosten, een jarenlang verblijf in New York, en nu al weer vele jaren woonachtig in Istanbul, waar hij bij voorbeeld wandelingen heeft uitgezet door niet-toeristische delen van deze stad (te bestellen bij Odyssee Reisgidsen). Zijn korte typering van Turkije: de alles is anders show.

Gezien de aard van zijn lezing schetste Marc om te beginnen een beeld van de ontwikkelingen in Turkije vanaf midden 19e eeuw, die uitmondden in de stichting van de seculiere Republiek Turkije door Mustafa Kemal Atatürk in 1923.

In Europa en Amerika was het jaar 1789 een doorbraak in de strijd voor vrijheid en democratie, maar in Turkije gebeurde dat vele jaren later, mede door de onwil van de Turkse sultans, die een absolute macht uitoefenden en daar maar met veel moeite afstand van wilden doen. Zo werd een eerste parlement in 1876 al weer na ruim een jaar opgedoekt. Toch kwam toen de geest uit de fles en die wilde niet meer terug. Bij de stichting van de republiek was de enige partij die van Atatürk, de CHP, en in feite was het een dictatuur te midden van vele toenmalige dictaturen overal in Europa en het Midden-Oosten. In 1941 waren er in heel de wereld nog maar 11 landen met een democratie. Pas in 1950 ontstond er een vorm van democratie met de eerste vrije verkiezingen, waarbij ook meer mogelijkheden voor religieuze beleving kwamen.

Na diverse militaire staatsgrepen kwam in 2002 de AKP aan de macht die inmiddels de helft van het kiezerskorps achter zich heeft weten te krijgen en daardoor een sterk stempel is gaan drukken op de Turkse samenleving.

De partij is steeds sterk gedomineerd door haar leider Recep Tayyip Erdoğan, die een beleid heeft gevoerd dat leidde tot een duidelijke verbetering van de levensstandaard en infrastructuur. De AKP presenteerde zich als niet-corrupt, gematigd-islamitisch, conservatief, met een liberale markteconomie en sterk geïnspireerd door de hoogtijdagen van het Ottomaanse Rijk.

Tot 2011 leidde dit beleid tot meer vrijheid en democratie: einde van de politieke invloed van het leger, afschaffing van het verbod op hoofddoekjes, meer rechten voor de Koerdische minderheid en meer vrijheid van meningsuiting. Nadat Erdoğan in de zomer van 2011 de verkiezingen met bijna 50% won begon hij steeds autoritairder te worden. Democratische vrijheden werden ingeperkt, kritiek op Erdoğan werd een nieuw taboe, en ondernemers werden bestraft als ze zich kritisch opstelden. Ook zijn de problemen van vóór 2002 weer terug, met name corruptie en vriendjespolitiek. Het lijkt er op dat Turkije steeds meer een politiestaat wordt. Erdoğan wil de absolute macht en geen liberale democratie.

De vooruitzichten op korte termijn noemt Marc niet gunstig. Ook na de verkiezingen zal er een sterke AKP onder Erdoğan de dienst uitmaken, de corruptie zal het debat blijven bepalen, er is een post-Gezi trauma. Mensenrechten en democratie zullen onder druk blijven staan.

Op lange termijn ziet het er beter uit al zullen de ontwikkelingen met horten en stoten gaan. Positieve ontwikkelingen die Marc noemde: groeiende participatie van de burgers en de toenemende globalisering. Turkije blijft de EU nodig hebben. Ook de technologische ontwikkelingen en de social media zullen hun invloed uitoefenen. Tegenover de pogingen van de overheid tot groeiende controle zal er meer betrokkenheid zijn bij de strijd voor democratie en vrijheid van meningsuiting, persvrijheid en meer aandacht voor mensenrechten. De geest van vrijheid en democratie is uit de fles en zal er niet meer terug ingaan, zo besloot Marc.

Aan het slot van Marc’s betoog had ik het genoegen hem te bedanken voor zijn interessante lezing die, zoals uit vele reacties bleek, ook door vele andere aanwezigen erg werd gewaardeerd.

 

 

 

 

Reageren




*

Dordtse Deniz mag al een jaar Turkije niet uit: ‘Ik hoop op vrijspraak’

Duizenden Turken beboet voor roken in auto, maar aantal rokers neemt nauwelijks af

Horendol van ongevraagde verkooptelefoontjes

Animo mkb-ondernemers voor Turkije daalt dramatisch