Artikelen:
Geniet van Istanbul met Marc Guillet

Wie was Atatürk?

29 okt
2012
Door: Marc Guillet
Er zijn 2 reacties

Blog

Foto: Slawomira Kozieniec

Laatst liep ik in de Kruidenbazaar met vrienden uit Nederland. Toen we bij het hoekwinkeltje kwamen waar backgammonborden te koop zijn, wees een van de bezoekers naar de foto’s bovenaan de muur en vroeg ‘is dat de Godfather?’

Voor alle Turken zou dat shockerend zijn. Want het waren foto’s van Mustafa Kemal Atatürk (1881-1938). De vader des vaderlands. De Grote Leider die Turkije heeft gered van de ondergang na de Eerste Wereldoorlog, toen de overwinnaars Engeland en Frankrijk de resten van het oude Ottomaanse Rijk onder elkaar verdeelden en de Grieken met hun invasieleger probeerden een groot deel van hun verloren gegane Byzantijnse Rijk te heroveren.

Atatürk was als officier de opperbevelhebber van het Turkse verzet en volksleger in de onafhankelijkheidsoorlog tegen de Grieken. Hij was tevens een revolutionaire politicus, de grondlegger van het moderne Turkije en 15 jaar president van de nieuwe seculiere republiek, die op 29 oktober 1923 in Ankara, de nieuwe hoofdstad, werd uitgeroepen.

Dag van de Republiek

De Cumhuriyet Bayramı (de Dag van de Republiek) is een nationale feestdag en vrije dag en wordt vandaag overal gevierd. Op talloze gebouwen hangen er al dagen grote tot reusachtige vlaggen. En op straat hebben vlaggenverkopers de afgelopen dagen goed geld verdiend. In mijn deelgemeente Kadıköy deelden activisten van de oppositiepartij CHP (opgericht door Atatürk) gratis Turkse vlaggen uit.

 Overal in het land zijn kransleggingen bij standbeelden van Atatürk, concerten en andere feestelijkheden. Dom natuurlijk van de, door de AKP regering benoemde, gouverneur van Ankara, dat hij een betoging van de oppositiepartij CHP voor vandaag van het oude parlementsgebouw naar het mausoleum van Atatürk heeft verboden. Dat gooit alleen maar olie op het vuur. En zo kan de CHP weer punten scoren in het uiterst gepolariseerde politieke klimaat tussen de ‘kemalisten’ en de islamitisch geïnspireerde AKP, die het oneens is met de anti-religieuze aspecten in het erfgoed van de vader des vaderlands.

Atatürk schafte het sultanaat (absolute en erfelijke monarchie) af, verving in 1928 het Arabische door het Latijnse (westerse) alfabet, zuiverde het Ottomaanse Turks van Perzische en Arabische leenwoorden, voerde een strikte scheiding in van geloof en samenleving, brak de invloed van de geestelijkheid, verbood het dragen van de ‘achterlijke’ en Arabische vilten fez, gaf vrouwen kiesrecht, veranderde de wekelijkse vrije dag van de islamitische vrijdag in de christelijke zondag, en sloot de Hagia Sophia als een moskee en maakte er een museum van. Hij verplichtte zijn onderdanen in 1935 allemaal een achternaam te kiezen en gaf zelf het goede voorbeeld door voor Atatürk (oervader der Turken) te kiezen. Deze en andere radicale hervormingen hadden tot doel om van Turkije (het enige overgebleven land van het Osmaanse Rijk) zo snel mogelijk een modern Europees land te maken en de invloed van de Islam tot een minimum te beperken en onder strenge controle te houden.

‘Ne mutlu Türküm diyene’

Onder het uitvergrote dodenmasker van Atatürk in het Sirkeci treinstation (ooit eindpunt van de legendarische Orient Express), staat een van zijn beroemdste uitspraken: ‘Ne mutlu Türküm diyene’ (Wat ben ik blij te mogen zeggen dat ik een Turk ben). Die uitspraak sluit de plechtige gelofte af zoals deze dagelijks door miljoenen Turkse schoolkinderen wordt afgelegd. De Turkse taal en nationaliteit, de islam en Atatürk is wat de meeste Turken bindt. De bevolking is etnisch gezien geen eenheid. Turken komen, net als Amerikanen, overal vandaan. Er zijn ruim veertig etnische minderheden in Turkije.

 Atatürk wordt door de grote meerderheid van de Turken op handen gedragen. Hij wordt vereerd als Het Licht van de Natie en zijn foto’s hangen in vrijwel elke winkel, restaurant, kantoor, garage, in alle scholen, universiteiten en ministeries, en in talloze huizen.

Kortom, hij is wereldberoemd in Turkije, maar daarbuiten minder. Dat is moeilijk te begrijpen voor Turken. Van een getalenteerde Turkse student die een felbegeerde Fulbright studiebeurs had gekregen, hoorde ik, hoe hij werd voorbereid op zijn leven in de Verenigde Staten. Om de cultuurshock niet al te groot te maken, zei de Amerikaanse begeleider ‘Wees er op voorbereid dat in Amerika niemand Atatürk kent’. Dat is natuurlijk wat overdreven. Zeker is wel dat veel minder buitenlanders weten wie Atatürk is en hoe hij eruit zag dan Turken zich kunnen voorstellen. Dat bleek tot mijn grote verrassing, toen ik die vraag kreeg in de Kruidenbazaar.

 

2 Comments

  1. Marianne schreef:

    Heel goed stuk, Marc!

  2. Zo Turkije schreef:

    goede blog weer wat geleerd over de geschiedenis van turkije

Reageren




*

Dordtse Deniz mag al een jaar Turkije niet uit: ‘Ik hoop op vrijspraak’

Duizenden Turken beboet voor roken in auto, maar aantal rokers neemt nauwelijks af

Horendol van ongevraagde verkooptelefoontjes

Animo mkb-ondernemers voor Turkije daalt dramatisch