Artikelen:
Geniet van Istanbul met Marc Guillet

‘Ik heb heimwee naar Amsterdam’ in Istanbul

12 okt
2012
Door: Marc Guillet
Er zijn nog geen reacties

Blog
FOTO © SLAWOMIRA KOZIENIEC

Dromen zijn bedrog. Vaak toch. Dat merkte ook de Turks-Nederlandse journaliste Fidan Ekiz toen ze ruim 4 jaar in Istanbul als correspondent werkte. “Het was echt een cultuurshock; vooral om hier als vrouw alleen te leven”. Ook in een megastad als Istanbul blijkt vrijheid een relatief begrip en kan de sociale controle verstikkend zijn. Hoewel ze in een moderne wijk woonde vonden buren haar onfatsoenlijk, omdat ze op zichzelf woonde. “Mijn buurman bespioneerde me constant”.

Haar zusje Ferihan (26) is nu even oud als Fidan toen was. Net als veel Turkse jongeren twijfelt ze tussen twee werelden: Nederland, waar ze is geboren en opgegroeid, en Turkije, het land van haar ouders. Ze is volledig geïntegreerd, spreekt perfect Nederlands. Tot haar 19e sprak ze heel slecht Turks en had ze niks met Turkije, maar nu heeft ze alleen Turkse vrienden en vriendinnen, is ze verturkst en droomt ze van een nieuw leven in Istanbul, zegt ze in de documentaire die Fidan maakte van haar reis naar Turkije. Fidan wil haar ‘kleine zusje’ behoeden voor de teleurstellingen die haar in Istanbul zullen wachten. “Ik ben bang dat ze daar niet gelukkig wordt”.

Veertig tot 70 procent van de Turkse jongeren overweegt te verhuizen naar Turkije. 9/11 heeft een negatieve invloed gehad op moslim migranten en hun kinderen in Nederland. “Ik krijg steeds meer het gevoel dat ze ons niet meer willen in Nederland”, zegt een van de vriendinnen van Ferihan. Haar andere vriendin: “Ik voelde me vaak minder en buitengesloten”.

Elk jaar gaan er 1500 tot 2000 Turkse Nederlanders naar Turkije. Daarvan keert meer dan de helft binnen drie jaar terug naar Nederland, omdat ze het niet redden in Turkije; omdat ze niet kunnen wennen aan een cultuur die ze dachten zo goed te kennen. Net als in Nederland blijken ze ook in Istanbul als ‘buitenlanders’ te worden gezien. Turkije is de meest conservatieve en meest religieuze samenleving in Europa. 85 procent van de Turken beschrijft zichzelf als religieus. In Nederland zijn de meiden een open, liberale, en individualistische samenleving gewend. In Istanbul merken ze in conservatieve wijken dat mensen hen aankijken, omdat ze in hun ogen ‘te bloot’ (te Nederlands) gekleed gaan.

Fidan probeert haar zus te begrijpen en op andere gedachten te brengen tijdens de reis die ze maakt met haar twee beste Turkse vriendinnen naar de stad van hun dromen: Istanbul. Zodra ze de grens van Turkije over zijn, kussen ze de grond, omhelzen ze elkaar en springen in de lucht van blijdschap. Rijden in de verkeerschaos van Istanbul levert meteen al flink wat stress op. “Van drie rijbanen maken ze er hier vijf”, zegt een van de meiden verontwaardigd. “Dat zou in Nederland nooit kunnen!”. En “Dit is echt erg. Ik ga straks schelden”. De bestuurster krijgt een middelvinger van een van de Turkse automobilisten, omdat die auto uit Nederland zich echt niet houdt aan de ongeschreven regels van het Turkse verkeer.

Ik kom ook vaak Turkse Nederlanders tegen en ben het eens met de observatie van Fidan dat er eigenlijk twee manieren zijn om het te maken in Istanbul: 1. degenen die voor zichzelf beginnen en heel veel energie, creativiteit en doorzettingsvermogen hebben; 2. of werken voor een Nederlandse werkgever.

Een aantal van die tweede groep werkt bij een Nederlands call center in Istanbul. Wat ze daar zo fijn aan vinden? Het thuisgevoel. De Nederlandse mentaliteit en klanten. “Wanneer je een grap maakt, word je begrepen. Je hoeft niks uit te leggen”, zegt een van de Turks-Nederlandse vrouwen die er werkt. “Wij Nederlanders zijn nuchter en opener. Je kunt het overal over hebben. In Turkije  heb je dat niet”. In cultureel opzicht spreken ze niet dezelfde taal als de lokale Turken, zo merken ze hier.

In Nederland voelen ze zich meer Turk en in Turkije voelen ze zich meer Nederlands. In Nederland dromen ze van Turkije en in Turkije dromen ze van Nederland. “Na het werk kijk ik alleen maar naar Uitzending Gemist”, zegt een van hen. En haar collega geeft toe dat ze hier in Istanbul alle Nederlandse zenders ontvangt.

 
De culturele verschillen maken het ook moeilijk om relaties of vriendschappen met lokale Turken aan te knopen. Dat merkte ook de 33-jarige Sinan, een ras Amsterdammer, wiens hart nog steeds in Nederland is. Hij is afgestudeerd in informatica en is een succesvolle media consultant in een van de hipste wijken van Istanbul. Hij vertrok uit Nederland nadat hij bij een sollicitatie was afgewezen, omdat hij Turk is.

“Vriendschappen zijn heel oppervlakkig vergeleken met die in Nederland. Na twee gesprekken ben je hier al iemands beste vriend. Gaandeweg kom je er achter dat bijna alle vriendschappen hier gebaseerd zijn op vrij weinig. Men kent elkaar eigenlijk niet zo goed. Kritiek en commentaar zijn verboden. Dat zit gewoon niet in de cultuur. Daardoor gaan relaties en vriendschappen heel moeilijk de diepte in”.

Turkije is dus niet alleen maar ‘rozengeur en wodka lime’, zoals Sinan het uitdrukt. Het is een heel ander land met grote verschillen in werkwijze, omgangsvormen. Het feit dat je een Turkse achtergrond hebt in de vorm van Turkse ouders is geen garantie dat je het in Turkije zomaar gaat maken en dolgelukkig gaat worden.

Sinan zoekt bij voorkeur het gezelschap van Nederlanders, Nederlandse Turken en buitenlanders die in dezelfde situatie zitten als hij. Daarom is hij een van de trouwe bezoekers van de maandelijkse bijeenkomst van NLBorrels Istanbul. Typerend vind ik dat hij zegt: “Ik probeer zo min mogelijk vriendschappen op te bouwen met echte locals”.

Heimwee naar Nederland hebben veel Turkse Nederlanders. Naar wat? Kroketten, de Febo, vrienden, fietsen. Dat blijkt ook voor Sinan te gelden. “Ja, natuurlijk heb ik heimwee naar Amsterdam. De relaxedheid. In Istanbul ben je constant op je hoede, want er is altijd wel iemand die wat van je moet. In Nederland is dat niet zo. Ik verlang heel erg naar het moment dat ik het centraal station uitstap en mijn stad Amsterdam, zie, ruik, voel en hoor. Dat ik dan doorloop naar mijn stamkroeg in de Jordaan. Daar zitten dan waarschijnlijk weer dezelfde types die er ook al zaten voor ik naar Istanbul vertrok. En waar ik dan op een nuchtere Hollandse manier lekker een biertje drink zonder dat iemand iets van je moet.”

Sinan benadrukt tegenover mij dat dat niet betekent dat hij Istanbul helemaal niet leuk vindt en eigenlijk terug zou willen naar Amsterdam. “Dat is ABSOLUUT NIET het geval. Ik vermaak me hier uitstekend, heb het enorm naar mijn zin en heb mijn plek gevonden in Istanbul. Ik mis slechts wat elementen van Amsterdam, omdat ik daar simpelweg geboren en getogen ben. En met af en toe een tripje naar mijn geboortestad vervul ik dat gemis dubbel en dwars.”

Istanbul is voor veel Turkse jongeren uit Nederland niet de stad die ze verwachten op grond van vakanties en Turkse soaps. Het is een jungle waar het recht van de sterkste geldt. Waar uitgaan redelijk duur is. Constant drukte en stress.

Daarom luidt het advies van doorgewinterde Turkse Nederlanders die hier al jaren wonen, dan ook: vertrouw niemand. Dat doen Turken ook niet. Volgens een recente peiling is maar 12 procent van de Turken het eens met de stelling ‘De meeste mensen zijn te vertrouwen’! Een enorm verschil  met Denemarken, waar 76 procent elkaar vertrouwt.

Een ander advies: laat niet zien hoe gelukkig je bent, want dan denken mensen dat je naief bent en een gemakkelijke prooi.

Veel van de NederTurken in Istanbul, zo is mijn ervaring, zijn eigenlijk nooit uit Nederland weggegaan. En misschien gaat dat met het zusje van Fidan ook wel gebeuren. De tarotkaartlezer voorspelt in de documentaire in ieder geval dat ze zal leven tussen Nederland en Turkije, nu eens hier, dan weer daar. Ferihan is er niet zo bang voor om teleurgesteld te worden. “Ik kan altijd weer terug naar Nederland”.

Bekijk de film van Fidan Ekiz hier

http://varagids.publiekeomroep.nl/uitzending/300002041/ik-zie-een-verre-reis/?cc=1349864123

Reageren




*

Dordtse Deniz mag al een jaar Turkije niet uit: ‘Ik hoop op vrijspraak’

Duizenden Turken beboet voor roken in auto, maar aantal rokers neemt nauwelijks af

Horendol van ongevraagde verkooptelefoontjes

Animo mkb-ondernemers voor Turkije daalt dramatisch