Artikelen:
Geniet van Istanbul met Marc Guillet

Turken bang voor autoritaire Erdoğan

21 nov
2010
Door: Marc Guillet
Er zijn nog geen reacties

in: Het Financieele Dagblad

Istanbul – Turkije stevent af op een autoritair politiek systeem zoals in Rusland. Hervormingen die door de regering van premier Erdogan worden aangeprezen als stappen naar een liberale, Europese democratie zullen resulteren in een regime met minder vrijheid en met een sterke man aan de top. Dat is de groeiende angst bij veel Turken met een westerse levensstijl.

De afgelopen dagen werden zij daarin gesterkt door het plotselinge vertrek van Ali Bardakoglu, de hoogste religieuze autoriteit voor Turkse moslims. De oppositie reageerde gealarmeerd. ‘Hij is ontslagen omdat hij het oneens was met de regering’, aldus oppositieleider Kemal Kilicdaroglu. De strikte scheiding tussen kerk en staat is in gevaar, zeiden oppositiepartijen.

Premier Erdogan zou geïrriteerd zijn door de onafhankelijke opstelling van de gerespecteerde Koran-geleerde en de hoogste theoloog van Turkije. Bardakoglu werd in 2003 door de seculiere president Sezer benoemd tot hoofd religieuze zaken. Veel ministers in de islamitische AKP-regering zijn vrome moslims, maar Bardakoglu weigerde zich te scharen achter de poging van de regering om het verbod op de religieuze hoofddoek in het hoger onderwijs ongedaan te maken. Hij zei wel dat moslima’s volgens de islam een hoofddoek moeten dragen, maar benadrukte dat het de taak van politici is controversiële kwesties op te lossen.

De liberale krant Taraf wees er op dat Bardakoglu geen voorstander was van twee belangrijke politieke initiatieven van Erdogan: meer politieke en culturele rechten voor de Koerden en het beëindigen van de discriminatie van Alevieten die een liberale vorm van islam aanhangen. Mehmet Görmez, die nu de hoogste Koran-geleerde is, steunt die initiatieven wel. Hij spreekt Koerdisch, is voorstander van het project om de Koran in het Koerdisch te vertalen en was de architect van de religieuze programma’s op de nieuwe Koerdische tv-zender. De nieuwe man op het ministerie voor godsdienst zit duidelijk op één lijn met de AKP-regering.

Het is de vraag waarom de seculiere staat Turkije een ministerie voor godsdienst heeft dat de Turkse islam bestuurt. Het is de op een na grootste werkgever van Turkije. De begroting is groter dan die van acht andere ministeries samen. Het regelt alles op het gebied van godsdienstzaken: van vrijdagpreken tot bedevaarten naar Mekka. Het benoemt en betaalt alle imams, ook die in Nederland.

Turkije kent geen vrijheid van godsdienst zoals in de meeste landen van de EU gebruikelijk is, zegt politicoloog en columniste Nuray Mert in de krant Hürriyet. De Republiek van Atatürk heeft sinds 1924 de macht van de geestelijkheid gebroken. De islam mocht geen invloed meer hebben op het onderwijs, justitie en het bestuur.

De soennitische islam is nu de ‘onofficiële’ staatsgodsdienst. Er wordt geen andere onafhankelijke vorm van islam getolereerd. ‘Vrome moslims zijn ervan overtuigd dat seculieren niet religieus genoeg zijn en alles doen om godsdienst te elimineren’, zegt Mert. Praktiserende moslims zullen volgens haar ‘nooit sympathie hebben voor het autoritaire secularisme zolang seculieren betogen dat religie niets anders is dan bijgeloof en dat wetenschap de plaats heeft ingenomen van godsdienst’.

Zij wijst erop dat Turkije tot 2002 een onderdrukkend regime had dat zich tegen kritiek op een gebrek aan vrijheden verdedigde met ‘een schild van seculiere argumenten’. Onder de huidige regering-Erdogan is volgens haar een tijdperk aangebroken van ‘onderdrukking met democratie als voornaamste argument’.

Zij ziet de polarisatie over hoofddoekjes en godsdienst in het openbare leven als een politieke- én een cultuurstrijd tussen ‘westerse’ Turken en Turken met traditionele normen en waarden van de islam. Een strijd over de identiteit van Turkije: oost of west.

Reageren




*

Dordtse Deniz mag al een jaar Turkije niet uit: ‘Ik hoop op vrijspraak’

Duizenden Turken beboet voor roken in auto, maar aantal rokers neemt nauwelijks af

Horendol van ongevraagde verkooptelefoontjes

Animo mkb-ondernemers voor Turkije daalt dramatisch