Artikelen:
Geniet van Istanbul met Marc Guillet

Premier Erdogan wil een presidentieel systeem

14 sep
2010
Door: Marc Guillet
Er zijn nog geen reacties

in: Het Financieele Dagblad

Istanbul – ‘Ja, maar niet genoeg’. Met die opiniërende kop maakte de liberale krant Radikal de uitslag van het controversiële referendum gisteren in Turkije bekend. Het was een speelse variant op de slogan van een organisatie van jonge democraten tijdens de campagne. Zij wilden duidelijk maken dat er ondanks de verbeteringen in de autoritaire grondwet nog veel moet gebeuren om van Turkije een volwassen democratie te maken. Bovendien blijven er tal van vragen over de intenties van premier Recep Tayyip Erdogan en het democratisch gehalte van zijn plannen.

De Europese Commissie reageerde voorzichtig positief op de uitslag waaruit bleek dat 58 procent van de Turkse kiezers ‘ja’ had gezegd tegen het democratiseren van de militaire grondwet uit 1982. Commissaris Stefan Fule voor EU Uitbreiding sprak van een ‘stap in de goede richting’, omdat Turkije met de 26 amendementen tegemoetkomt aan criteria om toe te kunnen treden tot de EU. Veel zal echter  afhangen van hoe de hervormingen in de prakijk zullen worden gebracht, aldus Tule. Hij benadrukte dat er ‘hoognodig andere hervormingen nodig zijn om fundamentele rechten, zoals vrijheid van meningsuiting en godsdienstvrijheid te versterken’.

Investeerders reageerden opgelucht. Aandelen op de beurs in Istanbul stegen naar een record en de Turkse lira steeg nog verder in waarde. Het feit dat de Turken hadden gekozen voor politieke stabiliteit is ook goed voor de economie, aldus analisten. Turkije is een van de koplopers in de groep van opkomende markten en het IMF verwacht voor dit jaar een groei van  6,25%.

Toch is het nog te vroeg om te juichen. De dynamiek en het potentieel van de Turkse economie zijn weliswaar fenomenaal, maar er zijn ook zwakheden en risico’s. Datzelfde geldt voor de politieke situatie. De winst van premier Erdogan in het referendum betekent niet dat het nu gedaan is met de politieke invloed van de generaals. Niets is in Turkije zwart-wit; daarvoor is het land aan de Bosporus veel te verwarrend en complex.

Vast staat wel dat Turkije bezig is met een stille revolutie. Met een transformatieproces: van een autoritaire, onaantastbare staat en semi-democratie waar militairen en de hoogste rechters altijd het laatste woord hadden naar een meer dienstbare overheid waar de burgers en hun rechten belangrijker worden. Dat transformatieproces uit zich op twee manieren. In een politieke machtsstrijd en in een cultuurstrijd tussen de oude elite met hun westerse levensstijl en privileges en de nieuwe, opkomende burgerij uit de provincie met hun kapitaal, islamitische levensstijl en religiositeit. De paradox van Turkije is dat veel westers geklede burgers zich keren tegen het terugdringen van de politieke invloed van de generaals en tegen de EU zijn. En dat de conservatief geklede Turken de politieke waarden van de EU, zoals rechten voor burgers en democratie omarmen, aldus de Turks-Armeense analist Etyen Mahcupyan. De vaak aangehaalde tegenstelling tussen moderne secularisten versus  conservatieve moslims doet geen recht aan de complexe werkelijkheid van Turkije.

De verwachting is dat premier Erdogan, met het nieuwe mandaat van de kiezers op zak, zich met hernieuwde energie zal vastbijten in drie prioriteiten. Het opheffen van het verbod voor moslima’s om met een hoofddoek te studeren aan een openbare universiteit. Een politieke oplossing vinden voor de Koerdische kwestie. En het opstellen van een geheel nieuwe, civiele grondwet. Hij heeft al laten weten dat hij een ‘presidentieel systeem’ wil voor Turkije. Misschien wel zoals in Frankrijk.

Iedereen die zijn bedoelingen wantrouwt, is bang dat hij nog steeds zijn idealen koestert uit zijn jonge jaren als moslim activist. Of is hij echt een moslim-democraat geworden? Voorlopig weet alleen Erdogan daarop het antwoord. De Turken krijgen pas echt de proef op de som, als de premier er in 2012 in slaagt plaats te nemen in het presidentieel paleis in Ankara.

Reageren




*

Dordtse Deniz mag al een jaar Turkije niet uit: ‘Ik hoop op vrijspraak’

Duizenden Turken beboet voor roken in auto, maar aantal rokers neemt nauwelijks af

Horendol van ongevraagde verkooptelefoontjes

Animo mkb-ondernemers voor Turkije daalt dramatisch