Artikelen:
Geniet van Istanbul met Marc Guillet

Op zoek naar wat gewone mensen beweegt

22 sep
2009
Door: Marc Guillet
Er zijn nog geen reacties

ambassadeur-kurpershoek

In: Het Financieele Dagblad

Ankara – In de hal van de residentie in Ankara staan bestofte bergschoenen en wandelstokken. Attributen die scheidend ambassadeur Marcel Kurpershoek vaak meenam op zijn verkenningstochten door Turkije. Op een koffietafel ligt een fraaie fotocollectie over bedoeïenen; een andere passie, waarover hij in zijn reisverhalen Diep in Arabië en De laatste bedoeïen zo meeslepend schreef.

Kurpershoek (60) verruilt dezer dagen Ankara voor zijn volgende standplaats als ambassadeur, Warschau. De diplomaat en arabist trekt er graag op uit, van de gebaande paden, ver weg van de krantenkoppen en de hectiek van alledag, om het land waar hij is gestationeerd van een andere kant te leren kennen. Op zoek naar wat gewone mensen beweegt, naar ontwikkelingen die media en politici soms ontgaan. Hij houdt van politieke archeologie: ‘Ik vergelijk wat ik zie met reisverhalen uit de 19de eeuw. Geweldig. Voor je ogen zie je hetzelfde land, maar dan 150 jaar geleden. Toen de samenstelling van de bevolking en culturen daar heel anders was dan nu. Tijdens die reizen heb ik veel over Turkije geleerd.’

Net als veel Turken constateert Kurpershoek dat Turkije een ingewikkeld land is. ‘Een mensenleven is niet genoeg om dit land te leren kennen en te begrijpen. Maar het verrijkt je leven als je vier jaar de kans krijgt het te proberen.’

Veel kennis is niet voorhanden of moeilijk te vinden, heeft de ambassadeur tijdens zijn omzwervingen gemerkt. ‘Er zijn bijvoorbeeld geen goede landkaarten te krijgen – op de schaal als in een land als Frankrijk. Als je ergens komt, moet je zelf de weg zien te vinden. Mensen weten de weg gewoon of ze vragen het. Zo werkt dat hier nog. In de tweede plaats is Turkije een land waar veel politieke stromen samenkomen en doorheen vloeien. Om het land te begrijpen zou je al die invloeden moeten traceren. Dat is leuk om te doen. Vooral omdat het een heerlijk land is om te verblijven en te reizen.’

Terugkijkend vindt Kurpershoek dat de opvattingen over ‘islam’ en ‘seculier’, die hij bij zijn aantreden als ambassadeur in Turkije had, simplistisch zijn gebleken. ‘Je ziet een nieuwe plek vanuit de plek waar je vandaan kwam: in mijn geval Pakistan en Afghanistan.’

De vertrekkend ambassadeur is in bijna alle streken geweest, maar heeft met name veel gereisd in het zuiden, het zuidoosten en oosten van het land. Het minst ‘Europese’ en het meest ‘Midden-Oosterse’ deel van Turkije.

Kurpershoek deelt de zorg van de seculieren over wat zij het ‘gevaar van een sluipende islamisering’ noemen. Velen zijn volgens hem bang ‘dat het allemaal heel braaf moet en dat je je niet meer kunt kleden zoals je wilt, of geen bier op straat meer mag drinken tijdens ramadan, en dat je overal je bed uit wordt gejaagd door de knetterharde oproep tot het gebed. Daar kan ik wel inkomen.’

Maar de echte problemen liggen volgens hem dieper. ‘De Turkse staat moet hervormd worden en de EU reikt Turkije daarbij de hand. Het gaat om fundamentele rechten en vrijheden. Die moeten beschermd worden door de wet, verankerd zijn in de grondwet, en worden toegepast. Op die punten schort het nog aan veel.’

De afgelopen vier jaar waren enerverend voor Kurpershoek. De toetredingsbesprekingen met de Europese Unie begonnen. Koningin Beatrix bracht een staatsbezoek aan Turkije. De militairen probeerden met een dreigement de verkiezing van minister Abdullah Gül tot president te verhinderen, omdat zijn vrouw een hoofddoek draagt. Het Constitutionele Hof besloot met de kleinst mogelijke meerderheid de regeringspartij AKP niet te verbieden. En dit jaar kregen de Koerden meer culturele rechten.

‘Er is sprake van een snel veranderend maatschappelijk, politiek, en cultureel landschap. De hervormingen, de machtspositie van de AKP, en het EU-proces, dat deels het gevolg, deels de aanjager is van de veranderingen. Turken zijn van nature ondernemend. De uitdaging is om de regelgeving en regelhandhaving te verbeteren – denk aan de enorme grijze economie. Maar dat zal alleen lukken als de staat dat kan begeleiden en uitvoeren. Er is ook een mentaliteitsverandering nodig, een echt democratische manier van handelen en denken, openstaan voor en kunnen omgaan met kritiek, ook als die hard en misschien onterecht is, en niet meteen naar autoritaire maatregelen grijpen.’

De ambassadeur kan weinig begrip opbrengen voor de Turkse gewoonte om te schermen met de ‘unieke omstandigheden van Turkije’ om op bepaalde terreinen een uitzonderingspositie te bedingen. ‘Het is eenvoudig: óf die eigen aard, óf Europa. Allebei tegelijk kan niet. Het is een vorm van narcisme om te denken dat het unieke van jou op dat moment eeuwigheidswaarde heeft. Europa evolueert. Waarom Turkije niet?’

Het is voor Europa niet acceptabel om uitzonderingen te maken voor iets wat volgens sommigen hoort bij het specifieke van dit land, zoals de politieke rol en gebrek aan democratische controle op het leger, weet Kurpershoek. ‘Er is in Turkije verder veel ruis over de anti-Turkije-stemming in Europa als het gaat om lidmaatschap. Dat vind ik geen geloofwaardig excuus. Je komt niet verder met mokken en verongelijktheid.’

Hoewel Turkije volgens hem nog grote bergen heeft te verzetten om zowel binnen als buiten de landsgrenzen te overtuigen, is Kurpershoek vol vertrouwen: ‘Als Turkije laat zien dat het ruimschoots voldoet aan alle normen, ook in de praktijk, dan zal dat mettertijd echt wel doordringen tot de publieke opinie in Europa.’

Reageren




*

Dordtse Deniz mag al een jaar Turkije niet uit: ‘Ik hoop op vrijspraak’

Duizenden Turken beboet voor roken in auto, maar aantal rokers neemt nauwelijks af

Horendol van ongevraagde verkooptelefoontjes

Animo mkb-ondernemers voor Turkije daalt dramatisch