Artikelen:
Geniet van Istanbul met Marc Guillet

Geduld met Turkije raakt op in Brussel

30 dec
2008
Door: Marc Guillet
Er zijn nog geen reacties

Istanbul – ‘Hij begon als een Obama maar gedraagt zich de laatste tijd steeds meer als een Bush’. Op die manier verwoorden liberalen in Turkije hun frustratie over premier Erdogan. Van een enthousiaste hervormer die democratisering en rechten voor minderheden hoog in het vaandel voerde, opereert hij volgens hen nu als een intolerante nationalist die het schieten op Koerdische demonstranten goedkeurde en die critici toebijt ‘hou van Turkije of rot op’.

 
In 2003, 2004 en 2005 deden hij en zijn Partij voor Gerechtigheid en Ontwikkeling (AKP) er alles aan om oude Turkse wetten te veranderen, de rol van de staat en het leger in politiek en economie terug te dringen en Turkije ook in vele andere opzichten te moderniseren. De wet- en regelgeving van de Europese Unie was het ijkpunt, want Erdogan wilde niets liever dan zo snel mogelijk het groene licht uit Brussel krijgen voor een toekomstig lidmaatschap van de EU. Eind 2004, onder Nederlands voorzitterschap, werd het harde werken van de AKP beloond en besloten de Europese regeringsleiders toetredingsonderhandelingen te beginnen met Turkije. Premier Erdogan werd bij terugkeer in Ankara als een nationale held verwelkomd met vuurwerk, confetti en talloze Turkse vlaggen.
Maar datzelfde jaar 2004 luidde ook het einde in van de ‘overdrive’ waarmee de hervormingen waren doorgevoerd. Ankara begon terug te schakelen naar de vierde en derde versnelling.  De EU is daar mede schuldig aan. De in tweeen gescheurde Republiek Cyprus mocht op 1 mei 2004 toch toetreden ondanks het feit dat de Turks-Cyprioten in het referendum voor het VN-herenigingsplan hadden gestemd en de Grieks-Cyprioten massaal tegen. Europa beloofde weliswaar het isolement van de Turks-Cyprioten op te heffen, maar heeft die belofte nooit gestand gedaan, zo benadrukken de Turken. En zij wijzen er op dat de Grieks-Cyprioten sindsdien met hun vetorecht als EU-lid steeds meer als stoorzender optreden.
Het enthousiasme van de Turken bekoelde zienderogen toen bovendien politici in Berlijn en Parijs steeds vaker begonnen te beweren dat Turkije als groot moslimland niet tot Europa behoorde. Dat was koren op de molen van de Turkse tegenstanders van de EU: de generaals en de rest van de oude elite die vrezen dat democratisering, transparantie en de ontwikkeling van een onafhankelijke rechtsstaat hun privileges zullen ondermijnen.
De machtige oude garde in het staatsapparaat begon de regering van premier Erdogan op allelei manieren te dwarsbomen en in het nauw te drijven. Een verhulde dreiging met een staatsgreep van de generaals tegen de verkiezing van de praktiserende moslim Abdullah G ü l tot president werd door Erdogan in het voorjaar van 2007 gepareerd met het uitschrijven van vervroegde verkiezingen. Hij kreeg een nog groter mandaat van de kiezers en behaalde 47% van de stemmen.
De liberalen in Turkije en de voorstanders van Turkije in de EU hoopten dat de AKP met die enorme steun in de rug het eindelijk zou aandurven om de oude autoritaire grondwet (1982) van de militaire junta te vervangen door een democratische constitutie. In plaats daarvan maakte Erdogan een strategische blunder door zich louter sterk te maken voor het opheffen van de discriminatie van slechts een groep: studentes met een hoofddoek die niet worden toegelaten tot de collegebanken. De controversiele kwestie eindigde in het Constitutionele Hof dat met slechts een stem meerderheid besloot om de AKP niet te verbieden.
De frustratie in Brussel en Straatsburg over het gebrek aan vooruitgang klinkt steeds luider. ‘Op het gebied van politieke hervormingen is er dit jaar gewoon niets gebeurd’, aldus Turkije-rapporteur Ria Oomen (CDA) van het Europees Parlement. Ook de regeringsleiders lieten op 12 december weten ‘teleurgesteld te zijn’. Zij drongen er bij premier Erdogan op aan zijn inspanningen te verdubbelen en haast te maken met het hervormen van het justitieel apparaat, de strijd aan te gaan met de corruptie en het excessieve geweld van de politie, het garanderen van vrijheid van meningsuiting en godsdienst en het beschermen van de rechten van minderheden.
Het geduld met Turkije raakt op. Europarlementartier Joost Lagendijk (GroenLinks) waarschuwt Erdogan dat hij met zijn apathie tegenstanders in de kaart speelt zoals de Duitse bondkanselier Merkel en president Sarkozy van Frankrijk die met Turkije hooguit een gepriviligeerd partnerschap willen aangaan in plaats van een volledig lidmaatschap.
Iedereen realiseert zich dat 2009 een cruciaal jaar wordt. Een grote crisis dreigt. 
‘Als er op beide fronten geen vooruitgang wordt geboekt – politieke hervormingen in Turkije en een doorbraak in de kwestie-Cyprus – dan wordt het eind volgend jaar lastig om verder te gaan’, aldus Lagendijk.
In november zal de EU het Ankara Protocol evalueren en mogelijk nieuwe sancties afkondigen als Turkije blijft weigeren zijn havens en vliegvelden open te stellen voor Grieks-Cyprische schepen en vliegtuigen. Verwacht wordt dat premier Erdogan een nieuwe minister zal aanstellen die zich uitsluitend gaat bezighouden met de EU. Dat zal echter niet voldoende zijn. Alleen een vernieuwd elan voor politieke hervormingen en een doorbraak in de kwestie-Cyprus kunnen een dreigende crisis bezweren.

Reageren




*

Dordtse Deniz mag al een jaar Turkije niet uit: ‘Ik hoop op vrijspraak’

Duizenden Turken beboet voor roken in auto, maar aantal rokers neemt nauwelijks af

Horendol van ongevraagde verkooptelefoontjes

Animo mkb-ondernemers voor Turkije daalt dramatisch