Artikelen:
Geniet van Istanbul met Marc Guillet

Gezang en dans uit de schatkist van Turkije

2 okt
2008
Door: Marc Guillet
Er zijn nog geen reacties

De voorbereidingen voor het culturele festival ‘Turkey Now’ zijn nog in volle gang. In een zijstraatje van de Istiklal Caddesi bij voorbeeld. Hier in het moderne hart van Istanbul wordt intensief gerepeteerd in de dansstudio van Zeynep Tanbay, de belangrijkste pionier van moderne dans in Turkije.

In het Muziekgebouw aan het IJ zal haar 10-koppig dansgezelschap eind oktober de voorstelling ‘4 Legs’ brengen. Deze ochtend is er even ruimte voor andere bewegingen, want de dansers krijgen onverwachts een gratis masterclass van de Amerikaanse danser Clifton Brown (28) uit New York, die vorig jaar doorbrak als een ster. Hij danst voor met zijn gracieuze lichaam en lange armen en legt met een kalme, zachte stem uit waarom zij bepaalde bewegingen moeten maken. De Turkse dansers nemen elk woord en elke beweging gretig in zich op en geven Brown applaus als de les is afgelopen.

“Vrijwel geen een van mijn tien dansers heeft een beroepsopleiding in moderne dans”, zegt choreografe Zeynep Tanbay. “Sommigen deden karate of waren buikdanseres. Het zijn geen perfecte dansers met perfecte lichamen. Zij zijn gewone mensen die houden van dans als expressievorm”.

Haar voorstelling ‘4 Legs’ bestaat uit 16 verschillende stukken. Het verbindende thema is dat de mens het grootste deel van zijn leven doorbrengt op vier poten: op een kantoorstoel, aan tafel, op een bank, in bed. In diverse stukken geeft Tanbay commentaar op misstanden in Turkije. “Zo dacht ik aan martelpraktijken toen ik het stuk ‘stoel’ schreef. En het stuk ‘cel’ voor twee mannen gaat niet alleen over het leven in een gevangeniscel, maar ook over het leven van homo’s in Turkije. Zij leven als het ware ook in een cel”.

Istanbul is altijd een smeltkroes van culturen geweest, ook van muziekculturen. Dat is te merken in de uitgaanswijk Beoglu waar elke avond live muziek te horen is. Jazz, pop, rap en rock, maar ook klassieke muziek, opera, Koerdische volksmuziek, soefimuziek en traditionele Anatolische Türkü’s (volksliederen).

De zangeres Sabahat Akkiraz neemt hierin een bijzondere plaats in. Deze diva van de Turkse volksmuziek is een van de topattracties van het ‘Turkey Now’ festival. Haar liederen komen voort uit de cultuur van de alevieten, zegt Akkiraz. Alevieten zijn een Turkse minderheid met een gematigd religieus-humanistische wereldbeschouwing en soefistische invloeden. “Hun muziek is filosofisch en religieus, en wordt vooral  gezongen in de cemevi’s, de gebedshuizen waar alevitische mannen en vrouwen samen zingen, bidden, dansen en wijn drinken. Andere liederen die ik zing gaan over de liefde, heimwee of zijn protestliederen. Ze worden op het platteland gezongen op bruiloften en partijen. En in bars in de steden”.

In 1983 nam de beroemde vocaliste haar eerste album op. Inmiddels heeft ze er 18 op haar naam staan. Het bijzondere van haar repertoire is dat ze de liederen zelf zoekt op het platteland. “Turkije is een schatkist van oude Türkü’s. Ik ga van dorp tot dorp om deze volksliederen op te tekenen bij oude troubadours en ze zo voor het nageslacht te bewaren”, zegt Akkiraz. Ze ziet haar speur- en verzamelwerk als een soort monumentenzorg. “Ik wil een duizend jaar oude, maar bijna verdwenen muziektraditie beschermen en nieuw leven in blazen”.

De diva geeft in Turkije 150 concerten per jaar en daarnaast nog diverse in het buitenland. Haar komende optredens in Rotterdam en Amsterdam tijdens de tweede editie van het cultuurfestival ‘Turkey Now’ beloven een van de hoogtepunten van het festival te worden. In de voorstelling ‘Samen Türkü’s Zingen’ treedt ze op met de zanger Mustafa Özarslan. Zij worden begeleid door twee virtuozen op de baglama, het meest gebruikte snaarinstrument in de Turkse volksmuziek, dat in de volksmond beter bekend is als de saz.

Nederland heeft een speciale plaats in haar hart. Ze trad er diverse malen op. Heel bijzonder was de muzikale ontmoeting in 2001 met Jasperina de Jong tijdens het festival ‘Turkse Nachten’ in de Doelen. De Nederlandse chansonniere zong toen een paar liederen van Akkiraz in het Turks en de Turkse diva zong in het Nederlands. Als het optreden ter sprake komt, begint ze spontaan weer het refrein van Jasperina’s klassieker ‘Dobbe dobbe dobbe’ te zingen: “La’en we nou gaan slapen / Wij gaan van de zomer lekker nergens naar toe / Niet meer over tobben / Dobbe dobbe dobbe /Dobbe dobbe dobbe doe”. Ze glimt van trots dat ze de woorden nog weet te herinneren. Fans in het restaurant kijken opgewonden toe en mogen een voor een met haar op de foto.

Het festival ‘Turkey Now’ is een dwarsdoorsnede van wat het veelzijdige moderne Turkije op cultureel gebied te bieden heeft, ingebed in een historische traditie. Dat blijkt ook het concert van de Turkse rock-koning Teoman in Paradiso, de volksopera Dilek over eerwraak, de tentoonstelling ‘The Eye of Istanbul’ van Magnum-fotograaf Ara Güler en een jazz avond met de Turkse jazzpianist en componist Evrim Demirel in De Doelen.

Ook andere Turkse artiesten die zullen optreden op het ‘Turkey Now’ festival zien uit naar hun bezoek aan Nederland. Misirli Ahmet, Turkije’s meest opzienbarende percussionist, bereidt zich voor temidden van talloze orientaalse kussens en een grote diversiteit aan trommels. Hij trad in bijna alle landen van Europa op, behalve in Nederland. Ismail Tuncbilek, de balagma virtuoos, ziet zijn optreden in het Tropentheater als een welkom intermezzo. Hij bivakeert al enige tijd in zijn studio in Istanbul waar hij druk bezig is met opnamen voor zijn eerste solo-album. Samen met Hüsnü Senlendirici (klarinet) en Aytac Dogan (kanun) vormen zij het Taksim Trio. Het is een van de meest opzienbarende nieuwe muzikale projecten van de laatste jaren.

Pianist Tulug Tirpan zal samen met het Metropole Orkest het optreden begeleiden van popzangeres Sertab Erener, die in 2003 het Eurovisie Songfestival won. “Met haar kun je van Mozart tot rock gaan”, zegt Tirpan. “Ze is fantastisch, maar ook erg koppig. Meestal krijgt ze haar zin. Zij is een experimentele zangeres. Ze houdt ervan om het altijd net weer iets anders aan te pakken. Ze is ook gek op steeds weer andere jurken. Je moet als pianist de ster niet alleen muzikale begeleiding geven, maar je moet ook een goede psycholoog zijn. Sertab geeft zoveel energie tijdens een concert dat je haar vooral ook emotioneel moet steunen en haar twijfels moet wegpraten. In bepaalde opzichten heeft ze net zoveel aandacht en liefde nodig als een baby”.

Reageren




*

Dordtse Deniz mag al een jaar Turkije niet uit: ‘Ik hoop op vrijspraak’

Duizenden Turken beboet voor roken in auto, maar aantal rokers neemt nauwelijks af

Horendol van ongevraagde verkooptelefoontjes

Animo mkb-ondernemers voor Turkije daalt dramatisch