Artikelen:
Geniet van Istanbul met Marc Guillet

Turkije wacht een hete politieke zomer

1 jul
2008
Door: Marc Guillet
Er zijn nog geen reacties

Istanbul – Zelden zal het graven van een politieke valkuil zo snel tot het gewenste resultaat hebben geleid als in Turkije. Devlet Bahceli, partijleider van de extreem-rechtse MHP, stelde eind vorig jaar voor om het hoofddoekverbod op universiteiten te versoepelen. Premier Erdogan trapte met open ogen in de val.

Twee artikelen in de grondwet werden gewijzigd zodat vrome moslima’s voortaan met zedig bedekte hoofden college mochten volgen. Drie oppositiepartijen steunden het initiatief, dat met een meerderheid van vier vijfde van de parlementariers werd aangenomen.

Dat was voor Abdurrahman Yalcinkaya, de hoogste aanklager in Turkije, het sein om toe te slaan. Het opheffen van het hoofddoekverbod werd het belangrijkste bewijsstuk in zijn strafdossier, waar aan hij sinds 2002 had gewerkt, om de islamitische AK partij ten val te brengen. Hij eist dat het Constitutionele Hof de regeringspartij verbiedt. Daarnaast eist hij de verbanning voor vijf jaar uit de partijpolitiek van 71 kopstukken van de AK partij, onder wie premier Tayyip Erdogan en president Abdullah Gül. Ter rechtvaardiging van deze drastische stap noemt hij de partij ‘een broeinest van anti-seculiere activiteiten’.

Een gekunstelde interpreatatie van de feiten aldus de Europese Unie en democraten in Turkije. Erdogan is nu vijf jaar premier. In die periode heeft de charismatische politicus leiding gegeven aan de meest progressieve hervormingen en economische moderniseringen van de afgelopen decennia. De militaire elite en haar bondgenoten bij justitie, de universiteiten, de bureaucratie en in de media wantrouwen Erdogan echter, omdat hij een vrome moslim is die hun privileges dreigt aan te tasten.

De voormalige militant-islamitische politicus heeft zich de afgelopen jaren ontwikkeld tot een conservatieve moslim-democraat. Dat weigeren de seculiere fundamentalisten met hun afkeer van religie echter te geloven. Ze noemen hem een wolf in schaapskleren. Het autoritaire establishment staat daarmee recht tegenover de dynamische, steeds beter opgeleide en steeds assertiever optredende burgers die vrijheid van godsdienst willen en meer tolerantie en democratie. De sultans in Ankara weigeren de teugels te laten vieren en stellen zich daarom op achter de openbare aanklager die beweert dat de AKP ‘een geheime agenda’ heeft om van Atatürks seculiere republiek een religieuze staat a la Iran te maken. Om een dergelijk hypothetisch scenario in de toekomst te voorkomen, greep het Constitutionele Hof preventief in: op 5 juni verklaarde zij het opheffen van het hoofddoekverbod een inbreuk op het secularisme en dus ongeldig. Dat de magistraten daarbij de grondwet van de militaire junta uit 1982 schonden en zich boven het parlement stelden, deerde hen niet, want hun machtsgreep diende een hoger doel, het redden van de seculiere republiek.

Ook premier Erdogan heeft grove fouten gemaakt. Vooral nadat hij vorige zomer bij de vervroegde verkiezingen een groter mandaat (47%) van de kiezers kreeg. Hij verspeelde dit politieke kapitaal in korte tijd. In plaats van een consensus te smeden voor een nieuwe liberale grondwet met meer rechten voor alle Turken, maakte hij zich alleen sterk voor de rechten van vrome moslima’s.

De sluiting die de regeringspartij boven het hoofd hangt, vergroot de chaos en voedt de onzekerheid. Ondernemers en consumenten nemen een afwachtende houding aan en dat is slecht voor de economie. Het vertrouwen van de consument heeft een historisch dieptepunt bereikt. De verkoop van huishoudelijke apparaten is dramatisch gezakt. Winkelcentra en middenstanders kalgen over een dalende omzet. De directe buitenlandse investeringen, die explosief groeiden van $622 miljoen in 2002 tot $22 miljard in 2007, zijn al ingezakt. Dit jaar zal de teller naar verwachting rond de $14 miljard blijven steken. De economische groei, die de afgelopen jaren rond de 7% schommelde, zal tegen het eind van dit jaar niet meer zijn dan 3,2%, aldus de Economist Intelligence Unit. De beurs van Istanbul heeft sinds begin dit jaar 27% van zijn waarde verloren.

Erdogan houdt er rekening mee dat zijn partij door het Constitutionele Hof zal worden verboden. Om alle partijgenoten paraat te hebben, heeft hij het zomerreces van het parlement opgeschort. Als de AKP wordt verboden, richt Erdogan meteen een nieuwe partij op. Hij zal vervroegde verkiezingen uitschrijven en meedoen als onafhankelijke kandidaat zodat hij toch in het parlement kan komen en premier kan worden. Voorspeld wordt dat zijn nieuwe partij als veruit de grootste uit de bus komt.

Sommige analisten voorzien een militaire coup als Erdogan weer aan de macht komt. Zelfs een burgeroorlog wordt niet uitgesloten. Veel zal afhangen van Erdogan. Alleen als hij zich ontplooit als een bruggenbouwer en meer rekening houdt met de angsten van de niet-religieuze burgers, kan Turkije misschien ontkomen aan een rampscenario.

Reageren




*

Dordtse Deniz mag al een jaar Turkije niet uit: ‘Ik hoop op vrijspraak’

Duizenden Turken beboet voor roken in auto, maar aantal rokers neemt nauwelijks af

Horendol van ongevraagde verkooptelefoontjes

Animo mkb-ondernemers voor Turkije daalt dramatisch