Artikelen:
Geniet van Istanbul met Marc Guillet

‘Hier ben ik de baas’

23 mrt
2008
Door: Marc Guillet
Er zijn nog geen reacties

Istanbul – Zeg tegen Mehmet geen Mehmet. Tenminste niet als je in Turkije werkt en Mehmet je chef of je baas is. Hoger in de hierarchie geplaatste personen dienen te worden aangesproken met een typisch Turkse combinatie van gemoedelijkheid en gezag.

Niet de achternaam – zoals je zou verwachten in de hierarchische bedrijfscultuur van Turkije – maar de voornaam gevolgd door ‘bey’ (meneer) voor de man en ‘hanim’ (mevrouw) voor de vrouw. Dus Mehmet bey, meneer Mehmet, en Özlem hanim, mevrouw Özlem. Zo gaat dat op de Turkse werkvloer. Niet alleen bij de overheid, maar ook in het midden- en kleinbedrijf en bij de grote familieconglomeraten als de Koc Holding en de Sabanci Holding.

Status en hierarchie zijn heel belangrijk in de Turkse cultuur. Een jongere spreekt haar oudere zus nooit aan met haar voornaam, maar altijd respectvol met ‘zus’. Dat respect wordt getoond aan iedereen die ouder is. Op straat worden mannen die duidelijk van een andere generatie zijn dan degene die hen aanspreekt per definitie ‘amca’ (oom) genoemd. En vaders en grootvaders worden bij een begroeting de hand gekust.

Egalitaire Hollanders staan in het begin vreemd te kijken wanneer ze in een Turks bedrijf gaan werken of wanneer ze Turks personeel hebben. Dat geldt zelfs voor Turkse Nederlanders, zoals de ondernemer Atilla Aytekin, die een IT-bedrijf heeft met vestigingen in Amsterdam en Istanbul. Lachend zegt hij: ‘In Nederland ben ik een meewerkend voorman, hier ben ik de baas’.

In het begin probeerde hij – ‘met mijn poldermentaliteit’ – verandering te brengen in de Turkse bedrijfsetiquette van status en hierarchie. Hij maakte zijn medewerkers keer op keer duidelijk dat ze niet onophoudelijk ‘Atilla bey’ hoefden te zeggen, maar uiteindelijk gaf hij het op. De beleefdheidsvormen zijn namelijk net zo’n onlosmakelijk onderdeel van de Turkse cultuur als bitterzoete thee en döner kebab.

Nederlandse directheid, assertiviteit en hardop meedenken met het beleid worden in het land aan de Bosporus niet gezien als positieve eigenschappen, maar eerder als arrogantie, brutaliteit of nog erger, gebrek aan respect. Kritiek of commentaar op de plannen van de baas wordt ongepast gevonden. Dat heeft gedeeltelijk te maken met het Turkse onderwijssysteem, dat in het basisonderwijs en middelbare school vooral gericht is op het reproduceren van feiten en minder op zelfwerkzaamheid, kritisch onderzoek en het formuleren van een eigen mening. Een andere belangrijke factor voor het inslikken van kritiek is de angst om de ander te kwetsen. In Turkije is het in diplomatieke, omfloerste termen tot uitdrukking brengen van een mening tot kunst verheven, behalve in de politiek en in het voetbalstadion.

In de Nederlandse consensuscultuur wordt er vergaderd tot vrijwel iedereen op een lijn zit. ‘Op de Turkse werkvloer wordt een beslissing vaak in het midden gelaten’, zegt Jacob van de Veen, die een jaar als consultant in dienst is bij Avea, met 10 miljoen abonnees de op twee na grootste mobiele telefonieprovider van Turkije.

Frappant vindt hij ook het ‘ontbreken van een toekomstvisie op de korte termijn’. ‘Laten we alvast wat voorwerk doen, omdat er dit of  dat staat te gebeuren, is hier een onbekend fenomeen’.

Lunchen wordt in Turkije vaak in de bedrijfskantine gedaan. Een volledige warme maaltijd zoals in alle mediterrane landen, met voorgerecht, hoofdgerecht en een toetje. Gratis, op kosten van de baas. Managers, chefs en andere hoger geplaatsten, zoals buitenlandse consultants, gaan meestal met elkaar buiten de deur eten.

Romances tussen collega’s worden over het algemeen moeilijk getolereerd. ‘Het is beter om liefde op het werk verborgen te houden voor chefs’, zegt Ceren Kuscuoglu (23), die net is afgestudeerd aan de Sabanci Universiteit. ‘Alleen als je vaste plannen hebt om te trouwen, kun je openlijk voor je relatie uitkomen.’ Een vriendin van haar werkte op een call center. Daar namen ze geen medewerkers aan die waren verloofd met een collega.

Volgens de ongeschreven regels van de dresscode is kleding op het werk formeel en conservatief. Mannen die het bedrijf vertegenwoordigen en contact hebben met de klanten dienen op te treden in een een jasje en een dasje. Vrouwen een rok op kniehoogte of een nette pantalon en hoge hakken. Naveltruitjes zijn nooit populair geworden bij Turkse vrouwen en al te uitdagende decollete’s en minirokjes kunnen tot een waarschuwing van de chef leiden.

Consultant Van de Veen: ‘In het algemeen vind ik dat Turkse vrouwen op het werk eleganter en sexier gekleed dan Nederlandse vrouwen’.

 

Reageren




*

Dordtse Deniz mag al een jaar Turkije niet uit: ‘Ik hoop op vrijspraak’

Duizenden Turken beboet voor roken in auto, maar aantal rokers neemt nauwelijks af

Horendol van ongevraagde verkooptelefoontjes

Animo mkb-ondernemers voor Turkije daalt dramatisch