Nederlandse coach zwaar onder vuur bij Galatasaray

In: AD Sportwereld

Istanbul – De stuurse blik en de afhangende schouders spreken boekdelen: Frank Rijkaard is een getergd mens. De gevierde voormalig trainer van Barcelona is uit zijn gewone doen, omdat de Turkse topclub Galatasaray onder zijn leiding nog geen enkel spraakmakend succes heeft behaald. Het is zelfs nog erger.

Zijn Galatasaray ‘Leeuwen’, zoals hun bijnaam luidt, staan na twee wedstrijden in de nieuwe competitie net boven hekkensluiter Manisaspor. En dat vreet zichtbaar aan hem. Normaal zit hij stoicijns in de dugout en observeert zijn team. Meestal is het assistent-trainer Johan Neeskens die geemotioneerd en druk gebarend aanwijzingen roept naar de spelers. Rijkaard is meer de man van de grote lijnen, die vooral in de kleedkamer en op het trainingsveld zijn enorme ervaring en mensenkennis aanspreekt om voetballers beter te laten voetballen.

Afgelopen zondagavond was Rijkaard zeer nadrukkelijk aanwezig aan de zijlijn. Alsof hij zijn wispelturige team als twaalfde man terzijde wilde staan. Het mocht niet baten. De spelers leken al net zo nerveus als Rijkaard zelf. Ze grossierden in kansen en corners, maar slaagden er niet in het net te vinden. Al na een kwartier stond Galatasaray thuis met 1-0 achter tegen regerend landskampioen Bursaspor, het FC Twente van Turkije. Dat was wel trefzeker en had slechts een kans nodig om te scoren. Diep in de tweede helft leverde het countervoetbal van Bursaspor opnieuw een doelpunt op. “Het leek wel op collectieve harakiri”, zo kritiseerde voetbaljournalist Okan Udo Bassey het spel van Galatasaray in de krant Today’s Zaman.

Galatasaray strijdt altijd mee om de eerste drie plaatsen in de competitie. Het is de meest succesvolle club van Turkije. Het was even vaak landskampioen als aartsrivaal Fenerbahce. En het was de eerste en enige Turkse club die de UEFA Cup won door Liverpool in de finale te verslaan in 2000. Datzelfde jaar werd ook de UEFA Super Cup veroverd ten koste van Real Madrid.  “Dat Galatasaray kon bijna niet verliezen. Nu kunnen de Leeuwen geen wedstrijd meer winnen. En dat is een chronisch dilemma voor de eens zo machtige Leeuwen”, aldus journalist Bassey.

Rijkaard werd ruim een jaar geleden aangetrokken om van de landskampioen van 2008 weer een winnend team te maken, dat om de hoofdprijzen zou moeten spelen. De verwachtingen waren torenhoog. Niet minder dan 94 procent van de supporters verwachtte dat met de Nederlandse top coach de gouden jaren weer zouden aanbreken.

Maar de magie van Rijkaard bij Barcelona is totaal afwezig bij Galatasaray. Vorig seizoen werd teleurstellend afgesloten op de derde plaats. En de eerste twee wedstrijden van dit seizoen gingen de helden van weleer roemloos tenonder.

De kritiek in sportpers zwelt aan. Hij zou te weinig betrokken zijn bij de club en lui zijn, zoals sportjournalist Ridvan Dilmen schrijft in Sabah. “Wat deed Rijkaard deze zomer? Hij trouwde en kwam niet naar Istanbul tot vlak voor het begin van het seizoen. Hij ging niet eens naar het WK in Zuid-Afrika”.

Sommigen eisen al zijn vertrek. Zoals sportcommentator Iker Yasin in de invloedrijke krant Hurriyet. “Rijkaard is geen goede trainer. Hij heeft geen passie en betrokkenheid. Zijn gezag bij de voetballers is nul. Zijn communicatievaardigheden zijn zwak. Hoeveel hij ook over voetbal weet, hij is geen leider. Hoewel de wereld om hem heen instort, lijkt dat hem totaal koud te laten. Galatasaray is op een dood spoor met hem”

Een enkele sportjournalist noemt al namen van kandidaten die na Rijkaard het roer moeten overnemen. Opvallend is echter dat de supporters nog steeds achter de onder vuur liggende coach staan. Zij verwijten vooral het aan- en verkoopbeleid van het management en de keuzes van sportief directeur Adnan Sezgin, zo bleek afgelopen zondag uit de spreekkoren in het stadion.

Dat blijkt ook uit een online opiniepeiling van de sportkrant Fanatik. Op de vraag wat de hoofdoorzaak is van de verschrikkelijk slechte start van Galatasaray dit seizoen antwoordt 67 procent ‘het transferbeleid van het management’, 15 procent wijst Rijkaard aan als hoofdschuldige en 14 procent verwijt de keeper en de defensie de goals van de tegenstanders.

Plaatsvervangend directeur van Galatasaray, Murat Helvaci, sprak geruchten tegen dat Rijkaard al op de schopstoel zou zitten. Na afloop van het verlies tegen Bursaspor zei hij: “Van Rijkaard wegsturen is geen sprake van; hij geniet nog alle vertrouwen bij ons allen”.

Maar zoals alle betrokkenen weten, kan het lot van Rijkaard snel bezegeld zijn als overwinningen uitblijven. De eerste test is morgen op Europees niveau. Dan speelt Galatasaray de returnwedstrijd in Oekraine tegen Karpaty Lviv in de UEFA Europa League. De eerste wedstrijd thuis in Istanbul werd op het nippertje een gelijkspel 2-2. Als Galatasaray er morgen niet in slaagt de volgende ronde te halen ‘dan breekt de hel los’, zo is de voorspelling van de sportcommentatoren in Istanbul.

in: Het Financieele Dagblad

Turkije schiet de crisis uit. Ondanks een hoge inflatie noteert het Euro-Aziatische land geweldige groeicijfers, die tot de hoogste van de Oeso behoren.

Istanbul – Vrachtwagens in alle soorten en maten zorgen voor een constante verkeersstroom op de snelweg E5, die dwars door Istanbul loopt. In westelijke richting gaat de export naar Bulgarije en de rest van Europa. Oostwaarts naar bestemmingen elders in Turkije en de buurlanden. De eindeloze stroom trucks maakt zichtbaar hoe spectaculair de Turkse economie op dit moment groeit.

In het eerste kwartaal nam het bruto binnenlands product (bbp) met 11,7% toe, terwijl de export met 22,3% steeg. Ook de industriële productie groeide, met 16,9% in de eerste vijf maanden, aldus cijfers van het Turkse bureau voor de statistiek. Daarmee is Turkije de snelst groeiende economie van de Oeso, de club van dertig rijkste landen ter wereld. Volgens het IMF zal de Turkse economie, met een bbp van $ 617 mrd, dit jaar met 6,25% groeien. Westerse bankiers werkzaam in Turkije verwachten zelfs een groei van boven de 7%.

Niet iedereen profiteert van de wederopstanding van de Turkse economie, die vorig jaar nog een krimp kende van 4,7%. In juni nam het aantal bedrijfsfaillissementen met een derde toe in vergelijking met de maand mei. En hoewel de werkloosheid officieel van 16 tot 12% is gezakt, zitten er in werkelijkheid veel meer Turken thuis of in het theehuis, omdat een groot deel van hen in de zwarte sector werkte en nu niet als werkzoekende geregistreerd staat.

De onstuimige groei van de Turkse economie wordt van enkele kanten bedreigd. De hoge wisselkoers van de Turkse lira ten opzichte van de euro is het grootste obstakel voor een verdere expansie van de handel, zo klagen de exporteurs. Dat veroorzaakt tevens het hoge tekort op de lopende rekening, dat in de eerste zes maanden van dit jaar met 180% groeide. Het maakt de economie te afhankelijk van buitenlands kapitaal.

De buitenlandse directe investeringen – in 2007 nog $ 22 mrd – zijn fors ingezakt. Tussen januari en juni van dit jaar daalden zij met 24,5% tot $ 3,2 mrd. Bovendien is de inflatie van rond de 9% hardnekkig hoog.

Ten slotte is er de politieke onzekerheid. Als de regering van premier Erdogan in september het referendum over democratisering van de grondwet verliest, dreigen er vervroegde verkiezingen en veel meer staatsuitgaven om de kiezers te paaien.

Het huidige herstel is voor een belangrijk deel te danken aan de kooplust van 73 miljoen consumenten, waardoor Turkije minder afhankelijk is van export dan andere opkomende markten. Bovendien is de Turkse banksector gezond na de structurele hervormingen in 2001.

Tot midden jaren tachtig was Turkije een slapende reus met een economie die in een keurslijf zat van verstikkende bureaucratie, chronische inflatie en hoge belastingen. Liberaliseringen, het terugtreden van de overheid en het verbeteren van het investeringsklimaat zorgden voor stabilisering van de Turkse economie, waardoor het land nu redelijk bestand is tegen turbulentie in de wereldeconomie.

IT is een van de sectoren die bijdragen aan de snelle groei. ‘Nu wordt hier nog vooral voor de binnenlandse markt geproduceerd, maar dat gaat veranderen’, zegt Ronald de Bruijn van het Nederlandse bedrijf Adversitement, dat in Istanbul software ontwikkelt voor klanten als Turkcell, Aegon, ING en de krant Hürriyet. ‘Ik verwacht dat Turkse IT-ondernemers werk gaan uitbesteden naar landen als India om tegen lagere kosten te produceren voor de Turkse consument en voor de export.’

De bouw is een andere motor van de Turkse economie. Door de snelle verstedelijking zijn er steeds meer huizen nodig. Er is grote behoefte aan meer snelwegen, moderne havens en vliegvelden.

‘En de Turkse bouwwereld heeft succes in het buitenland’, zegt bouwondernemer Ali Mertsoy. Zijn staal- en bouwbedrijf SAMetal is een goed voorbeeld van hoe Turkse ondernemers de markt veroveren in de islamitische wereld. ‘Wij zijn actief in Irak, Egypte, Libië en Sudan, maar ook in Centraal-Azië: in Turkmenistan, Kazachstan, Afghanistan.’ Het zijn landen die niet of nauwelijks zijn getroffen door de kredietcrisis, zegt hij.

‘Daarnaast hebben wij in veel opzichten een voorsprong op onze westerse concurrenten. Wij hebben dezelfde islamitische cultuur. Turken zijn flexibel, zijn gewend om onder moeilijke omstandigheden te werken. En we kunnen ons makkelijk aanpassen aan de zakencultuur in die landen.’

Betekent die penetratie in de islamitische wereld nu dat Turkije zich afkeert van het Westen? Die vrees van diverse politici en columnisten in Europa en de Verenigde Staten is ongegrond, zegt voorzitter Mehmet Büyükeksi van de Vereniging van Exporteurs. ‘Het is logisch dat we ons oriënteren op regio’s waar de vraag niet is ingezakt. Turkije wil zijn invloedssfeer uitbreiden om in 2023 een exportvolume te realiseren van $ 500 mrd. Nog steeds gaat circa 50% van onze uitvoer naar Europa, dus van een beleidswijziging is geen sprake.’

Hiddink: ‘We zullen proberen te voldoen aan de hoge verwachtingen’

In: AD Sportwereld

Vanavond zien de Turkse voetbalsupporters voor het eerst de nieuwe bondscoach van hun nationale elftal in actie. In Istanbul nemen de mannen van Guus Hiddink het op tegen Roemenië.

Istanbul – Guus Hiddink hoeft niet langer, zoals tijdens de vriendschappelijke wedstrijden in de Verenigde Staten, vanaf de tribune toe te kijken of zijn Turkse spelers zich aan hun opdracht houden. In de vriendschappelijke thuiswedstrijd vanavond tegen Roemenië, zit de Nederlandse toptrainer in het moderne stadion van Fenerbahce eindelijk zelf op de bank.

Zijn tweejarig contract met de Turkse Voetbalbond is officieel op 1 augustus ingegaan. Maar hij is eigenlijk al sinds maart bezig om het zeer wisselvallige Turkse nationale elftal klaar te stomen voor het EK van 2012.

Hiddink is er zich zeer goed van bewust dat de verwachtingen bij in het voetbalgekke Turkije torenhoog zijn. Door zijn enorme staat van dienst en zijn spectaculaire successen met de nationale teams van Zuid-Korea, Australië en Rusland wordt hij in Turkije gezien al seen sort koning Midas, die alles wat hij aanraakte in goud veranderde.

Hiddink: “We weten hoe hoog de verwachtingen zijn voor de kwalificatiewedstrijden voor het EK van 2012. We zullen proberen daaraan te voldoen”.

Tevens weet de nuchtere Achterhoeker dat het moeilijk wordt. Turkije zit in de groep met Duitsland, bij het WK in Zuid-Afrika nog halve finalist en de torenhoge favoriet.  Het zal waarschijnlijk dus gaan om de tweede plaats tegen de twee andere stugge tegenstanders: Oostenrijk en België. Hiddink wees er eerder al op dat het Turkse team ‘vaak grote ups en downs heeft’. “We gaan proberen een stabiele basis te creëren, zodat we niet onder ons niveau spleen en leren om de moeilijke wedstrijden te controleren. We moeten veel stabieler worden. Dat is ons doel”.

De Nederlandse bondscoach zei voor de vriendschappelijk wedstrijd tegen Roemenië dat hij nog een ander doel heeft. “Het creëren van een spelstijl waarin wij het initiatief hebben; aanvallend voetbal dat past bij het Turkse karakter”.

Nieuw in de technische staf van het Turkse elftal is ook Fuat Usta, De Turkse Nederlander die door Hiddink is aangesteld als één van zijn assistenten. De oud-speler van onder andere Fortuna Sittard, Sparta, MVV, Cambuur en Besiktas, was tot voor kort nog assistent-trainer bij Fortuna.

Mahmut Özgener, de voorzitter van de Turkse voetbalbond, verwoordde gisteren de hoge verwachtingen die Turkije koestert over Hiddink. “We moeten de beste uitslagen neerzetten om een plaats te veroveren in het eindtoernooi van Euro 2012. Het trainingskamp en de wedstrijden in de Verenigde Staten onder leiding van onze nieuwe trainer waren zeer positief en effectief. We twijfelen er niet aan dat ons elftal op weg is naar succes”.

ISTANBUL – Turkish Airlines (THY) groeit ruim dubbel zo hard als de Turkse economie. Terwijl de economische groei dit jaar rond de 6 procent zal uitkomen, gaat de nationale luchtvaartmaatschappij van Turkije verder met zijn expansie van de laatste jaren: gemiddeld ruim 15 procent.

Maar ook de omvang van het cabinepersoneel blijft toenemen. En dat past niet bij het imago van de op drie na grootste luchtvaartmaatschappij van Europa: ‘westerse efficiency en oosterse kwaliteit’.

Flight attendants die niet voldoen aan het ideaalbeeld van slank en gracieus moeten verplicht afvallen. Degenen die weigeren daaraan te voldoen of niet in staat zijn zich te houden aan een streng dieet, wacht ontslag.

Dat blijkt uit een verklaring van het management van Turkish Airlines. In totaal 28 flight attendants, onder wie 13 vrouwen, zijn voor een periode van zes maanden met onbetaald verlof gestuurd om af te vallen. Wie na die periode niet voldoet aan het maximum gewicht verliest zijn baan. Alle 28 zouden eerder een waarschuwing hebben gekregen om op dieet te gaan.

“Gewicht en lengte zijn belangrijke criteria bij alle luchtvaartmaatschappijen”, aldus de verklaring van THY. “Zij zijn belangrijk voor het uiterlijk en voor de werkzaamheden in het vliegtuig”.

Izzet Levi, voorzitter van de vakbond van cabinepersoneel, is een van degenen die om zijn gewicht op non-actief is gesteld. Hij vertelde tegen een Turkse krant dat hij te horen heeft gekregen dat hij de komende zes maanden 10 kilo moet afvallen. Als de weegschaal daarna nog boven de 96 kilo aanwijst, moet hij op zoek naar een andere baan.

Zwervend door Istanbul ontdek ik steeds weer  hoe rijk de variatie is die de Turkse keuken te bieden heeft. Uit alle windstreken van Turkije kun je hier gerechten vinden. De metropool is niet alleen de afgelopen decennia, maar nog steeds een magneet die Turken aantrekt uit heel het land. Ze brengen hun regionale recepten en tradities mee. En daar kunnen wij van meesmullen.

Ook collega correspondent Yigal Schleiffer en zijn vriend Ansel Mullins laten andere Istanbulu’s graag delen in hun culinaire ontdekkingen. Ruim een jaar geleden begonnen ze met hun blog ‘Istanbul Eats’ http://istanbuleats.com/ Steeds meer toeristen en locals wisten de blog te vinden. De populariteit groeide, omdat zij de vijfsterren restaurants en de lokaties die er alleen maar op zijn gericht om toeristen geld uit de zak te kloppen links lieten liggen. Zij gingen op zoek en publiceerden over ‘street food’, over restaurantjes waar de lokale Turken zelf gaan eten en traditionele kebab restaurants zoals   Zübeyir Ocakbaşı. Een fenomeen van het Anatolische platteland, waar de gasten rond de grilbak zitten en de kebab usta ter plekke allerlei lekkers roostert.

Gelukkig hebben Schleiffer en Mullins hun blogs nu gebundeld in de overzichtelijke culinaire gids ‘Istanbul Eats. Exploring the Culinary Backstreets’. Ter ere van de publicatie van hun boek organiseerden zij gisteravond een drukbezocht straatfeest met live muziek, Turkse wijnen en gratis eten van straatventers: onder andere çiğ köfte, gezouten komkommers en börek.

De gids is voorlopig alleen in Turkije te koop. Aan een Turkse vertaling wordt gewerkt. Wie al voor zijn bezoek aan Istanbul wil rondneuzen in de talloze smaken die de Turkse keuken te bieden heeft, kan nog steeds terecht op hun blog  http://istanbuleats.com/

Tags: culinair, nightlife, Istanbul, toerisme, gids, blog

In: Buitenlandse Markten No. 6 augustus/september

De Turkse samenleving is de laatste jaren bezig met een ware moderniseringsslag. Daarbij speelt de Turkse overheid een belangrijke rol: tot 2013 zal er voor 27 miljard euro worden geïnvesteerd om het milieubeleid EU-proof te maken. Buitenlandse expertise en technologie zijn daarbij welkom. Ameco Adviesgroep Milieubeleid BV uit Utrecht is er een van.

Corinne van Voorden van Ameco BV was het afgelopen jaar regelmatig in Turkije als directeur van een project dat zich richt op het ontwikkelen van een methode voor afvalwaterzuivering. “Uitgangspunt is de wens van de Turkse overheid om te voldoen aan de Europese Richtlijn Stedelijk Afvalwater”, zegt zij. “Daarom wordt er de komende jaren fors geïnvesteerd in afvalwaterzuiveringsinstallaties voor 2500 kleine en middelgrote gemeenten ”. Op allerlei terreinen van het milieubeleid en van duurzame technologie zijn er volgens haar kansen voor Nederlandse ondernemers.

Het project dat zij samen met Nicky Bekker coördineert is een government to government (G2G)-project dat werd ontwikkeld door Agentschap.nl. Nicky Bekker benadrukt dat Ameco bij de uitvoering van het project veel baat heeft bij de intensieve samenwerking met de Nederlandse ambassade in Ankara. “Dat is erg belangrijk. De diplomaten hebben goede contacten met het Turkse ministerie van Milieu en Bosbeheer. Zij kennen de soms uiteenlopende belangen die er spelen tussen de verschillende partijen die betrokken zijn bij milieuprojecten. Zij weten ook wat de politieke gevoeligheden zijn waar je rekening mee moet houden”.

Ameco leidt een internationaal Turks-Nederlands consortium in samenwerking met de Nederlandse partners Tauw BV, Wereld Waternet en InfoMil plus de Turkse partner IBS Research & Consultancy. Belangrijk is volgens Ameco dat er uitwisseling plaatsvindt van kennis en expertise tussen de Nederlandse en Turkse overheidsinstanties. Aan Turkse kant zijn behalve het ministerie van Milieu en Bosbeheer ook de Iller Bank, de Turkse Vereniging van Gemeenten en de Staats Planorganisatie betrokken bij het project.

Het viel Corinne van Voorden op dat men in Turkije veel belang hecht aan hiërarchie. “Maar langzaam aan, wanneer je elkaar beter leert kennen, wordt het informeler en wordt het een hecht team. Je gaat wat met hen drinken en uit eten. Het vertrouwen dat daarmee ontstaat bevordert de sfeer en de samenwerking.”

Waar het projectteam in het begin ook aan moest wennen was de manier van vergaderen. Van Voorden: “In eerste instantie schuift iedereen aan. Allemaal willen ze graag meepraten. Soms lijkt het chaotisch; veel gebaren en stemverheffingen. Maar langzaam komt het toch tot consensus en besluitvorming”.

Flexibiliteit is belangrijk, zo heeft Ameco gemerkt bij de uitvoering van dit soort projecten. “In Turkije moet je veel tijd investeren in het leren kennen van je partners. De motivatie bij de Turken is hoog. Ze denken echt mee en reageren uitgebreid op onze voorstellen. Er is sprake van wederzijds respect. En goed voor het succes is dat zij steeds meer gaan inzien dat niet alleen de  technologie, maar vooral ook de organisatie van het afvalwaterzuiveringsproces en de kwaliteit van de samenwerking tussen de verschillende belanghebbende partijen doorslaggevend zijn bij het realiseren van de gewenste doelstellingen”.

In: AD Reiswereld

Foto: Slawomira Kozieniec

Met zweet op het voorhoofd kijkt een toerist naar een heteluchtballon die wordt klaargemaakt. Hij heeft geboekt voor een tocht boven het wonderlijke landschap van Cappadocië, maar hij heeft hoogtevrees.

Luidruchtige Koreanen beginnen al foto’s te maken. De gasbranders worden ontstoken. Zij verhitten de lucht die door een ventilator de ballon in is geblazen. Langzaam komt de ballon omhoog en trekt de rieten mand rechtop.

Ruim twintig passagiers worden over vier compartimenten verdeeld. De man met hoogtevrees klimt als laatste aan boord. Als enige kan hij niet lachen wanneer er foto’s worden gemaakt voor vertrek.

Zodra de ballon het luchtruim kiest, ebt zijn paniekgevoel weg. Het gaat zo langzaam en zo rustig. De wonderlijke wereld van Cappadocië ontvouwt zich met elke meter die de ballon ongemerkt hoger klimt. De wind doet het werk.

Het is zeven uur in de ochtend, maar er zijn al minstens 40 andere ballons die zweven over de bizarre rotsformaties en tufsteenkegels waarin talloze holwoningen zijn uitgekapt. Miljoenen jaren geleden bedolven twee vulkanen – Erciyes in het oosten en Hasan in het westen – het gebied tijdens diverse uitbarstingen met as en puin. Dit vulkanische materiaal versteende na verloop van tijd waardoor het relatief zachte tufsteen ontstond. Duizenden jaren van erosie door wind, water en zandstormen creëerden dit onwerkelijke sprookjeslandschap. “God was een artiest toen hij Cappadocië vormgaf”, zegt een van de Koreaanse toeristen in de mand van de ballon.

Hasan Ezel vertelt trots dat hij 25 jaar geleden de eerste ballonvaarder was die met toeristen langs de tufsteenkegels zeilde. Ook vandaag wil hij zijn vakmanschap etaleren. Rakelings gaat hij langs vulkanische rotsformaties, laat de ballon ver zakken in een vallei, hangt stil naast een rots zodat we hem bijna kunnen aanraken en geeft de toeristen even het gevoel alsof ze op een van de kegeltorens zijn geparkeerd. Een fantastische ervaring om zo boven de aarde te zweven.

Er wordt gezwaaid naar toeristen in andere ballonmanden. Camera’s klikken. De beelden zijn onvergetelijk: de combinatie van dit unieke natuurwonder met zijn onwerkelijke vormen en de moderne, felgekleurde ballons die in slow motion door de blauwe lucht zweven. Zelfs de kwetterende Koreanen worden er stil van.

Het is een afwisselende tocht en onvergetelijk avontuur. Dalen en stijgen. De hellingen en stufsteengroepen zien er elke keer weer anders uit, ook door de steeds veranderende lichtval. Af en toe laat Hasan de branders loeien en verhitten de steekvlammen de lucht in de ballon, die een hoogte bereikt van 550 meter. Het uur is zo voorbij. Kapitein Hasan trekt het ventiel bovenin open zodat de warme lucht ontsnapt. De daling wordt ingezet. En de landing is al net zo zacht en probleemloos als het vertrek. Applaus voor de ballonvaarder en bubbelwijn voor alle toeristen aan boord. Ontbijt met wijn om 8 uur in de ochtend! Dat is pas echt vakantie.

Anderhalf uur later start de georganiseerde tour met een busje langs de toeristische hoogtepunten van Cappadocië. Surrealistische rotsen en holwoningen met daken als kaboutermutsen die bezoekers de indruk geven rond te wandelen in de schilderijen van Salvador Dali. Kerken, kapelletjes en kluizenaarscellen van monniken in de vallei Göreme, die door christenen in de zachte tufsteenformaties werden uitgekapt. Het onderaardse dorp Kaymakli; een doolhof van smalle gangen, woonvertrekken, opslagruimten en kapelletjes; kilometers lang, acht verdiepingen diep, waarvan er vier voor toeristen toegankelijk zijn.

De best bewaarde grotkerken liggen in het Openlucht Museum van Göreme. De meeste uit de periode tussen de 9e en 13e eeuw. Diverse hebben nog fraaie, kleurrijke fresco’s. Nadeel is dat het er altijd druk is en wachten in de rij voor de ingang onvermijdelijk.

De ‘Zwarte (Karanlık) Kerk’ met een koepel en vier pilaren is een van de belangrijkste bezienswaardigheden. Doordat er maar één raampje is dat licht doorlaat in het kerkje zijn de kleuren van de ruim 1000 jaar oude byzantijnse fresco’s zo goed bewaard gebleven. Prachtige bijbelse taferelen uit het Nieuwe Testament: onder meer de geboorte van Christus, het Laatste Avondmaal, het Verraad door Judas, de Kruisiging.

Ook de Appelkerk ‘Elmali Kilise’ is bijzonder. Met fresco’s van heiligen, bisschoppen en martelaren. De naam van de kerk kan te maken hebben met de rode bol die de aartsengel Gabriël in zijn linkerhand heeft.

Minder in de smaak vallen de twee verkoopdemonstraties die deel uitmaakten van de excursie. Eerst het oude ambacht van het pottenbakken. Daarna een modeshow met modellen die allerlei leren jassen, broeken en rokjes showen. Meteen daarna treden zij op als verkopers in de winkel. Diverse toeristen blijven uit protest tegen de verplichte verkoopdemonstratie buiten zitten.

Avontuurlijker dan met de bus is het bijzondere landschap te verkennen per paard. De streek is tenslotte niet voor niets Cappadocië genoemd: afgeleid van het Perzische woord ‘Katpatuka’, letterlijk: het ‘land van goed gefokte paarden’. Dus wat kan er mooier zijn dan per paard door een streek te rijden die op de Wereld Erfgoedlijst van UNESCO staat?

Paul Stuyvenberg (52), manager uit Eindhoven, met zijn vrouw en dochters Marjolein (15) en Vivianne (13), doen het met zichtbaar plezier. Ze staan hun paarden af te borstelen aan het eind van de dag. “Heel mooi georganiseerd”, aldus Paul. “Zes dagen in het zadel. Zo’n 35 km per dag. Heerlijk. Je gaat voor het landschap. Dat kan echt niet mooier: de kleuren, de vormen, de mist in de ochtend”.

Marjolein Hillege uit Utrecht, die al 20 jaar paard rijdt, is ook heel enthousiast. “Het is bijna een spirituele ervaring hoe je door de paarden door het landschap wordt rondgereden. Heel indrukwekkend.” Ze looft de manier waarop de Turkse begeleiders met de dieren omgaan. “Bovendien zijn het sterke, betrouwbare, goed opgevoede paarden. Wel vind ik dat je minstens drie jaar buitenrijervaring moet hebben voor je hier aan begint.”

De groep, in leeftijd variërend van 13 tot 73 jaar, heeft ook genoten van wat Marjolein Hillige de ‘extreme gastvrijheid van de Turken’ noemt. “Op een avond, toen we bij het hotel aankwamen, bleek dat alle kamers bezet waren. Toen mochten we in de villa van de directeur logeren!”

Een andere vorm van kleinschalig, duurzaam toerisme waarbij cultuur en natuur centraal staan, is wandelen. Dagtochten door de natuur worden onder andere georganiseerd door de Nederlandse cultureel antropologe Evelien Boogaart die al jaren in het dorp Ortahisar woont. Ook jazz–guitarist, beeldend kunstenaar, kok, en vogelaar  Paul Broekman die is neergestreken in het dorp Ibrahimpasha, wil best wat van zijn favoriete plekjes laten zien.

Hij gaat voorop op smalle ezels- en herderspaadjes. Heuvels op en dalen in. Met passie vertelt hij over het vroege christendom en zijn eerdere ontdekkingen van verborgen grotkerkjes. “Volgens sommige gidsen zijn er duizenden, kerkjes. Veel van die kerkjes liggen verborgen in valleien, in huizen van boeren, onder de grond”. Een van de meest bijzondere is de zogeheten ‘Konijnenkerk’, bovenin een grot, diep verscholen in een vallei. “Hij was onderdeel van een klein klooster met twee grotkerken”, aldus Paul. De fresco’s zijn zwaar beschadigd door vandalen, maar de oorspronkelijke afbeeldingen en hun Griekse bijschriften zijn nog wel zichtbaar. Taferelen uit het bijbelverhaal als een soort stripverhaal langs de wanden, waaronder Koning Herodes en de kindermoord, de duivel, de vier evangelisten, en veel vrouwen met slangen. Paul wijst ook naar de hoeven van de ‘konijnen’ en concludeert dat er een geit en een bok zijn afgebeeld, die staand op hun achterpoten aan blaadjes van  boomtakken knabbelen.

“In Cappadocië lopen natuur en cultuur naadloos in elkaar over”, zegt Paul. “Dat is misschien nog wel het meest aantrekkelijke van dit gebied.” Hij heeft gelijk. Buiten de verscholen grotkerkjes zijn er taltrijke vogels te horen of te zien: buizerds, bijeneters, wielewaal, nachtegaal, rotsklver, zwaluwen, veldlewerik, de Finsch-tapuit en de hop met zijn roodbruine verenpak met een lange zwart gepunte opzetbare kuif. Paul bespiedt ze met zijn verrekijker.

Verder is het genieten van de geuren en kleuren van de grote variëteit aan bloemen en planten: jeneverbes, citroenkruid, abrikozenbomen, wolfsmelk en de Kaukasische iris. Her en der staan ook scheuten van wilde asperges. Paul plukt ze. ‘Lekker voor vanavond. Ik bak ze in olijfolie met wat knoflook. Heerlijk!”

In: Het Financieele Dagblad

Foto: Slawomira Kozieniec

Of ik nou een zalfje koop bij de apotheek, een blikje bier bij mijn slijterij, scheermesjes bij de kruidenier of kranten bij de boekhandel, altijd krijg ik ongevraagd een plastic tasje!

Elke keer zeg ik weer met een glimlach dat ik geen tasje wil. Maar hoe vaak ik ook bij dezelfde winkeliers wat koop, ze kunnen geen weerstand bieden aan hun reflex om zelfs het kleinste product in een plastic tasje te stoppen.

Gescheiden afval komt in Turkije alleen nog maar voor in een paar progressieve, rijkere wijken van de grote steden. Daar staan soortgelijke containers als in Nederland, maar wel van een kleiner formaat en ik zie er zelden mensen wat ingooien. Een stap vooruit is ook dat er aan lantaarnpalen in onze deelgemeente Kadiköy doorzichtige collectebusjes van plexiglas zijn geschroefd waarin buurtbewoners hun oude batterijen kunnen deponeren. Dat gaat de laatste tijd steeds beter. En in kantoren van grotere bedrijven, universiteiten en van gemeenteinstellingen zie ik steeds vaker kartonnen dozen om gebruikt papier in te verzamelen.

Het overgrote deel van het huishoudelijk afval wordt echter nog dagelijks op straat gegooid; in de plastic tasjes uit de winkels. Ook in mijn wijk. De reden is simpel. Er zijn veel te weinig containers en ze staan veel te ver van de appartementsgebouwen verwijderd. En hoewel boze buurtbewoners ‘Verboden vuil te storten’ op de muren kalken, gooit iedereen gewoon zijn vuilnis op de dichtsbijzijnde hoek van de straat.

Het wordt wel elke avond opgehaald, maar het ligt toch een groot deel van de dag te stinken. Zwerfhonden en katten trekken de plastic tasjes open en doen zich tegoed aan  etensresten. Zigeuners en werkloze tieners uit het verpauperde Koerdische zuidoosten van Turkije graaien ook tussen het afval op zoek naar kringloopproducten als blikjes, plastic en papier, die ze voor een paar cent per kilo verkopen bij diverse verzamelplekken.

Het gevolg van de weggooicultuur is dat plastic tasjes veel van het Turkse natuurschoon verpesten. Net als de rest van het zwerfafval waaien de plastic tasjes alle kanten uit. Ik zie ze in takken van bomen, in struiken, in parken, aan prikkeldraad, aan de oevers van meren en rivieren, tussen mooi versierde Osmaanse grafstenen en ruïnes van kastelen.

Wereldwijd worden er jaarlijks 500 miljard plastic tasjes geproduceerd. En elke minuut worden er 1 miljoen weggegooid.

Gelukkig zijn er ook een paar kleine lichtpuntjes. Zo zijn er circa honderd Turkse vrouwen die afval verwerken tot modieuze tassen, speelgoed en knuffeldieren. Hun bedrijf heet Cöp(m)adam (Afvaldame). Een initiatief van de Amerikaanse Tara Hopkins, docent aan de Sabanci universiteit in Istanbul. Zij leert studenten het belang van vrijwilligerswerk door verplichte stages bij actiegroepen als Greenpeace. Zelf geeft ze ook het goede voorbeeld met de oprichting van het nieuwe bedrijf Cöp(m)adam.

De afvaldames gebruiken verpakkingen van Knorr soepen, Magnum ijs, plastic tasjes, weggegooide kleding en ander afval om er mooie tassen van te vlechten. Ze worden verkocht in winkelcentra.

En onze moderne deelgemeente Kadiköy doet eindelijk ook een duit in het zakje. Op diverse populaire winkelstraten zijn billboards geplaatst waarop een aantrekkelijk fotomodel het goede voorbeeld geeft met een volle boodschappentas van katoen. ‘Voor mijn boodschappen gebruik ik een milieuvriendelijke tas’, zo laat deze jongedame weten. Naast haar een logo met de tekst ‘geen plastic tas’.

Natuurlijk is er veel meer nodig, maar het is opnieuw een stap in de goede richting van een mentaliteitsverandering. Ik hoop op mijn manier een kleine bijdrage te leveren door met mijn eigen tas boodschappen te doen en bij de kleine middenstand de aangeboden tasjes beleefd af te wijzen met ‘poşet istemiyorum’ (ik wil geen tasje).

Istanbul – De Turkse veiligheidsdiensten vrezen meer aanslagen van de PKK in steden in het westen en zuiden van het land. De afgelopen weken waren er bijna dagelijks aanslagen en confrontaties tussen het leger en de PKK in het zuidoosten. Maar dinsdag sloegen de terroristen ook toe in Istanbul met twee bomaanslagen.

De  Koerdische afscheidingsbeweging heeft aan de vooravond van het vakantieseizoen een escalatie van het geweld aangekondigd.

Gevreesd wordt dat populaire vakantiebestemmingen als Istanbul, Antalya, Marmaris en andere badplaatsen aan de Turkse riviera doelwit worden van de PKK. In de afgelopen jaren heeft de PKK in die plaatsen diverse aanslagen gepleegd. Daarbij vielen doden onder buitenlandse toeristen en tientallen gewonden. Jaarlijks bezoeken ruim 700.000 Nederlandse toeristen Turkije

Gisteren kwam in Istanbul de Nationale Veiligheidsraad bijeen voor een spoedzitting. Tijdens het crisisberaad bespraken de hoogste generaal, premier Erdogan, en enkele ministers onder leiding van president Abdullah Gül over nieuwe maatregelen tegen de groeiende golf van terreur. Op de agenda stond ook het aanscherpen en uitbreiden van de veiligheidsmaatregelen. Die moeten voorkomen dat de terroristische aanslagen zich verder verspreiden naar steden en toeristische gebieden.

De verwachting is dat er meer agenten in uniform en in burger zullen patrouilleren bij bus- en treinstations, bij veerboten, in de metro en bij toeristische trekpleisters. Bovendien zal de politie vaker identiteitspapieren, rugzakken en tassen controleren.

De afgelopen dagen zijn bij aanslagen 16 militairen om het leven gekomen en de 17-jarige dochter van een officier. De doden vielen niet alleen in het verpauperde, vooral door Koerden bewoonde zuidoosten van Turkije, maar ook in Istanbul. Daar lieten de aan de PKK gelieerde Haviken voor de Vrijheid van Koerdistan vanuit een hinderlaag een bermbom ontploffen op het moment dat daar een civiele bus met militairen langsreed.

Enkele weken geleden raakten 15 politieagenten gewond bij een aanslag met een fragmentatiebom in Küçükçekmece, een buitenwijk van Istanbul. In Beyoglu, de uitgaanswijk in het centrum van Istanbul ontplofte dinsdag een kleine bom. Die richtte weinig schade aan en niemand liep verwondingen op. De politie heeft iedereen opgeroepen extra waakzaam te zijn.

Istanbul  – ‘Martelaren sterven niet, het land kan niet verdeeld worden’. De bekende slogan van Turkse nationalisten is weer overal in Turkije te horen nu generaals, politici en familieleden de zogeheten ‘martelaren’ van de oorlog tegen de PKK ten grave dragen.

De Turkse premier Erdogan toonde zich eveneens strijdlustig. Tijdens de begrafenisceremonie in de oostelijke stad Van voor elf soldaten, die gesneuveld waren in gevechten met Koerdische rebellen in het ruige berggebied aan de grens met Irak, haalde hij fel uit. “Wij zullen hen vernietigen. Zij zullen verdrinken in hun eigen bloed”.

Politieke leiders van de oppositie beschuldigden de regering van medeplichtigheid voor de escalatie van het geweld. Devlet Bahceli, de leider van de extreem-rechtse MHP, zei dat premier Erdogan ‘meehelpt aan het vernietigen van ons land’. Hij eiste vervroegde verkiezingen en het uitroepen van de noodtoestand in het vooral door Koerden bewoonde zuidoosten van het land.

Uit onvrede over de structurele discriminatie van de Koerden nam de PKK in 1984 de wapens op tegen de Turkse staat met het doel het Koerdische zuidoosten af te scheiden. Sindsdien zijn er meer dan 40.000 doden gevallen; vooral Koerden en dienstplichtigen.

Steeds meer liberale commentatoren hebben genoeg van de versleten clichés en het goedkope populisme van politici en kranten. Zelfs Ümit Boyner, de voorzitter van het grootste ondernemersverbond TÜSIAD, kritiseerde de overheid en de generaals. Zij deed een beroep op de regering, de oppositie en de generaals om hun politieke meningsverschillen te begraven en ‘een gezamenlijk plan te formuleren om snel een einde te maken aan het terrorisme’.

Ondernemers zoals Boyner zijn duidelijk bezorgd dat het vrijwel dagelijkse nieuws over de strijd tussen het leger en de PKK buitenlandse investeerders en toeristen afschrikt.

Vooralsnog is daar geen sprake van, zo benadrukt Bekir Özsoy, die al 41 jaar een reisbureau heeft in Antalya. “Er is geen angst aan de Turkse riviera. Er zijn geen annuleringen van de toeristen. Voorlopig hebben we 5 procent meer reserveringen vergeleken met dezelfde periode vorig jaar”.

Ondertussen neemt de polarisatie in Turkije toe en is er zelfs na ruim 25 jaar geen eensluidend antwoord op de vraag wat het probleem is. Moet er meer worden gedaan om beter de strijd aan te gaan tegen het PKK-terrorisme? Of moet er meer worden gedaan aan de wortels waaruit het geweld voortkomt?

We moeten het allebei doen, zo was het antwoord van premier Erdogan vorig jaar. Hij begon met een ‘democratisch initiatief’ om Koerden meer politieke en culturele rechten te geven. Maar door het verzet van radicale Koerden, de nationalistische oppositie en zijn eigen achterban durft de premier geen concessies meer te doen aan de Koerden uit angst stemmen te verliezen bij de volgende verkiezingen.

Een verdere liberalisering wordt daarnaast bewust gesaboteerd door de hoogste rechters, aldus analist Yavuz Baydar. “Zij verboden eind december de Koerdische partij DTP, begonnen processen tegen lokale Koerdische politici en gaven PKK-leden die vrijwillig terugkeerden naar Turkije zware gevangenisstraffen hoewel hen immuniteit was beloofd”.

De PKK is bezig nieuwe aanslagen voor te bereiden. Begrafenissen en bloedrode Turkse vlaggen zullen de voorpagina’s en nieuwsuitzendingen weer domineren. De impasse  lijkt uitzichtloos. En de babylonische spraakverwarring wat de regering nu te doen staat, neemt met de dag toe. Het enige waar eensgezindheid over bestaat is de in steeds meer kranten terugkerende verzuchting: ‘Turkije wacht een lange, hete zomer’.