Artikelen:
Geniet van Istanbul met Marc Guillet

Stabiliteit in Turkije illusie door uitslag referendum

18 apr
2017
Door: Marc Guillet
Er zijn nog geen reacties

Nieuwsanalyse

Zijn gezichtsuitdrukking en lichaamshouding spraken duidelijke taal. President Erdogan van Turkije kon zijn gemengde gevoelens amper verbergen. Hij verbeet zijn teleurstelling over de flinterdunne marge waarmee hij het referendum had gewonnen.

“Het Turkse volk heeft een historisch besluit genomen. We gaan de belangrijkste hervorming in onze geschiedenis doorvoeren”, zei hij. Maar een duidelijk mandaat daarvoor ontbreekt. Een overweldigende meerderheid van rond de 60 procent, waar hij campagne voor voerde, bleek onbereikbaar.

Een goede grondwet heeft bindende kracht en is gebaat bij een zo groot mogelijke consensus. Daarom is een tweederde meerderheid in het parlement meestal vereist. Ook in een referendum is dat gewenst. Zo wilde de Franse generaal Charles de Gaulle, net als Erdogan behept met een messiascomplex, ook een nieuwe grondwet die hem als president veel macht zou geven om een eind te maken aan de chronische instabiliteit. De nieuwe grondwet werd in een referendum door meer dan 80 procent van de Franse kiezers goedgekeurd.

Erdogan probeert de minieme marge voor zijn omstreden grondwetswijziging weg te wuiven door te zeggen dat ‘veranderingen altijd moeilijk zijn’. Het chagrijn van Erdogan is wel te begrijpen, want de twee partijen die achter dit initiatief stonden, de regerende AK partij en de ultranationalistische Grijze Wolven van de MHP, hadden bij de vorige verkiezingen samen 61,4 procent van de stemmen.

Keerpunt

Ondanks de tegenvallende uitslag ziet hij het toch als een belangrijke politieke overwinning en een keerpunt in de geschiedenis van Turkije. Met de grondwetswijziging wordt gebroken met de constitutie van 1982, die de militaire junta opstelde. Er komt een eind aan de politieke invloed, manipulatie en interventie door generaals, rechters en andere bureaucraten. Erdogan krijgt alle uitvoerende macht in handen en zal op alle sleutelposities loyalisten benoemen.

Ook maakt de uitslag de diepe verdeeldheid duidelijk over de Midden-Oosterse regeerstijl van Erdogan en zijn grenzeloze machtsambities. De politieke polarisatie is goed te zien op de gekleurde vlekkenkaart van alle Turkse provincies met de uitslagen. Het onderontwikkelde, conservatief-religieuze hartland van Anatolië tot en met de Zwarte Zeekust, waar de minder hoog opgeleide Turken wonen, steunt Erdogan. De economisch belangrijkste, op het westen gerichte toeristische kuststreken in het zuiden en westen, alsmede de grootste drie steden – Istanboel, Ankara en Izmir – waar veel hoog opgeleide Turken wonen, verzetten zich tegen Erdogan’s ambities. De meeste Koerden in het oosten en zuidoosten stemden ‘nee’, met percentages die opliepen tot 80 procent in Tunceli.

Koerden

Desondanks reageren regeringsgezinde analisten opgetogen over het stemgedrag van de Koerden. Ragip Soylu van de krant Sabah wijst op de ‘enorme groei aan stemmen voor Erdogan’ in de streken waar de aanhang voor de linkse Koerdische partij HDP groot is. “In 11 steden nam het aantal stemmen voor Erdogan met 450.000 toe in vergelijking met de vorige verkiezingen”. Dat zou kunnen betekenen dat een groeiend aantal Koerden instemt met het keiharde beleid van Erdogan tegen de PKK en de daarmee verbonden activisten en burgemeesters die sinds de zomer van 2015 massaal zijn gearresteerd en uit hun functies gezet wegens hun vermeende banden met de PKK. De verwachting is daarom dat Erdogan zal doorgaan met zijn beleid van het ‘uitroeien van het terrorisme’. Hervatting van het vredesproces is niet aan de orde.

Vrijwel alle van de 18 amendementen op de grondwet worden pas in de herfst van 2019 van kracht, na de volgende presidentsverkiezingen. Wat de relaties met de EU betreft wil Erdogan graag op economisch gebied blijven samenwerken en de vrijhandel uitbreiden. Maar vrijwel zeker wil hij af van de politieke verplichtingen op het gebied van vrije pers, onafhankelijke justitie, en terrorismebestrijding. Als hij de doodstraf opnieuw invoert, zal Brussel de stekker uit de toetredingsonderhandelingen trekken.

Tweede Republiek

Erdogan is er met de winst in het referendum in geslaagd een electorale autocratie in de stijgers te zetten en de grondlegger te worden van de Tweede Republiek. Atatürk’s Eerste Republiek, die religieuze moslims als ‘achterlijk’ buitensloot, is door Erdogan in de afgelopen 15 jaar steeds verder ontmanteld.

Dat de Turkse president de absolute macht heeft gewonnen dankzij een oneerlijk verkiezingsklimaat, onregelmatigheden bij het stemmen, en met een nipte meerderheid, zijn ingrediënten voor aanhoudende onrust. De luidruchtige protesten nadat Erdogan zijn overwinningstoespraak had gehouden, zijn de eerste tekenen die duidelijk maken dat de beloofde stabiliteit na winst voor het ‘ja’ kamp een illusie is.

Reageren




*

‘Geen paniek of slachtoffers bij ons in Bodrum’

Merkel is het helemaal zat

Jihad-les verdringt evolutieleer op Turkse scholen

Turk viert zelden in buitenland vakantie