Artikelen:
Geniet van Istanbul met Marc Guillet

Lagendijk: ‘Ik had de donkere kant van de Gülen-beweging eerder moeten zien’

23 sep
2016
Door: Marc Guillet
Er zijn 2 reacties

Voormalig Europarlementariër Joost Lagendijk kreeg de eretitel ‘Schoonzoon aller Turken’ toen hij in 2006 in het huwelijk trad met de Turkse journaliste Nevin Sungur. Nu is de Gülen universiteit waar hij les gaf gesloten en wordt de oud-GroenLinks politicus gedwongen om als freelancer de kost te gaan verdienen.

Het schooljaar is deze week, na een drie maanden lange en roerige zomervakantie, weer begonnen in Turkije. Maar niet voor ruim 37.000 leerkrachten. Die zijn zonder enige vorm van proces geschorst of ontslagen. Vijftien universiteiten zijn gesloten, en tienduizenden studenten moeten elders onderdak zien te vinden.

Enkele dagen nadat militairen hadden geprobeerd de Turkse regering te val te brengen, kwam het kabinet van premier Yildirim met zijn eerste decreet om het onderwijs te zuiveren en universiteiten te sluiten. “Daar was ook de Süleyman Shah universiteit bij waar ik les gaf”, zegt Joost Lagendijk (59) in zijn huis op Büyükada, een van de Prinseneilanden voor de kust van Istanboel. “Officieel heb ik niks gehoord. Geen mailtje, geen brief, niets. Collega’s vertelden me dat de gebouwen en de campus zijn gesloten en tot verboden gebied zijn verklaard”.

Waarom is die universiteit gesloten?

“Het is een van de 15 die al op de zwarte lijst stonden van universiteiten die banden hebben met de Gülen-beweging. Het gaat vooral om ondernemers die geld geïnvesteerd hebben in het opzetten van deze academische opleiding en ook geld hebben gegeven aan andere projecten van Gülen. Enkele collega’s waren aanhangers van Gülen. Velen hadden er niets mee te maken. Aan de faculteit internationale betrekkingen waar ik les gaf, waren boeken van Gülen zelfs expliciet verboden. Men wilde de indruk vermijden dat de universiteit iets te maken had met Gülen.”

Heeft u nog contact met collega’s of studenten?

“De e-mailadressen van de studenten zijn geblokkeerd. Mijn assistent reageert kortaf op mijn smsjes. Misschien wil hij naar het buitenland om daar te promoveren. Mijn coördinator kan de huur van zijn appartement niet meer betalen en is uit Istanboel vertrokken. Hij woont nu met zijn vrouw en kind in bij vrienden in de stad Bursa. Vanaf 1 augustus heeft hij geen salaris meer ontvangen. Ik ook niet. Mijn laatste salaris was in juli terwijl ik in juni mijn nieuwe contract nog heb getekend. Wat mij zo aan het hart gaat is dat leraren en scholen van de Gülen-beweging nu allemaal worden aangepakt terwijl die, daar ben ik van overtuigd, niks wisten van welke snode plannen dan ook. Daar worden zij nu allemaal op aangesproken en betalen er een hele hoge prijs voor”.

Wat nu?

“We zitten nog niet op zwart zaad, maar het wordt de komende jaren wel de broekriem aanhalen. Ik heb mijn column niet meer bij Zaman. Geen inkomsten meer uit les geven. We hebben dit huis 5 jaar geleden gekocht. De hypotheek loopt nog 5 jaar en een andere lening 2 jaar. Mijn vrouw heeft pensioen en gaat als fixer voor journalisten aan de slag. Ik ga freelancen. Onder meer artikelen voor Nederlandse media zoals Vrij Nederland, het Oog op Morgen, Radio 1, en de VRT in België. Ik heb net mijn manuscript ingeleverd voor een boek bij uitgeverij Prometheus: ‘Erdogan. Alleenheerser van het nieuwe Turkije’. Dat komt eind oktober uit in dezelfde serie als die over Poetin en Merkel. Ik hoop dat het goed gaat verkopen. Ik wil hier oud worden. Maar als ik een spreekverbod krijg, moeten we gaan nadenken wat we gaan doen. De ultieme sanctie zou zijn dat ze me het land uitzetten. Het zou naïef zijn om te denken dat mij dat niet kan overkomen”.

Was het niet naïef om de dubbele agenda van de Gülenisten niet te onderkennen?

“Ik begon in november 2010 voor de krant Zaman en Today’s Zaman columns te schrijven. Toen de journalisten Ahmet Şik en Nedim Şener in maart 2011 werden gearresteerd op beschuldiging van lidmaatschap van de Ergenekon organisatie die een staatsgreep tegen Erdogan zou hebben voorbereid, hebben ik en andere columnisten bij Today’s Zaman, zoals Yavuz Baydar en Şahin Alpay daar tegen geprotesteerd en dat hebben we in onze columns ook verwoord. De kranten van de Gülen-beweging verdedigden juist kritiekloos alles wat er in die processen gebeurde. De verkiezingen in de zomer van 2011 waren het begin van een omslag tussen de bondgenoten Gülen en Erdogan. Er kwam steeds meer kritiek in de krant op het autoritaire optreden van Erdogan. Dat was ook mijn kritiek. Dus het klimaat bij de krant werd steeds beter voor types zoals ik. Het doel van die processen was goed en werd ook door Europa gesteund: het terugdringen van de politieke invloed van de militairen. De methodes waren fout, zoals het uitzetten van een veel te groot vangnet, en het illegaal verzamelen van en sjoemelen met bewijsmateriaal. Maar in de kern waren het goede rechtszaken. Ook het blootleggen van corrupte structuren in regeringskringen en de omkooppraktijken eind 2013 was terecht, al was het ook onderdeel van die dubbele agenda om Erdogan te wippen. Had ik al bij het ontsporen van die rechtszaken moeten besluiten ‘die Gülen-beweging zit misschien wel tot in zijn nek in allerlei instituties en heeft een dubbele agenda’. Ja, dat is met terugwerkende kracht misschien makkelijker te zeggen. Ik zat in een soort grijs middengebied. Anderen waren helemaal voor of helemaal tegen. Je kunt mij verwijten dat ik niet eerder gezien heb dat de donkere kant van die beweging groter en invloedrijker was dan ik wilde zien. Ja, oké.”

Zat Gülen achter de couppoging?

“Wat er op 15 juli precies is gebeurd, is nog steeds in mist gehuld. De autoriteiten hebben een verbod afgekondigd op verslag van elk onderzoek naar de coup. Dus op dit moment komen we ook niet veel meer te weten. Vast staat wel dat Erdogan al twee jaar achter de Gülen-beweging aanzat. Veel mensen hadden hun twijfels toen die tot een ‘gewelddadige terroristische organisatie’ werd bestempeld. Voor Erdogan was de mislukte staatsgreep de ideale gelegenheid om de Gülenisten alles in de schoenen te schuiven en hen met wortel en tak uit te roeien. Maar de officiële versie rammelt aan alle kanten. De assistent van de stafchef die bekende dat hij een Gülenist was. Heb je gezien hoe ze hem tijdens het verhoor bont en blauw hebben geslagen? Dan zou ik ook bekend hebben. En het onwaarschijnlijke verhaal van de stafchef die zei dat hem was aangeboden om met Gülen te bellen. Het ligt in de rede dat de Gülenisten ervan wisten. Maar vermoedelijk hebben ook seculiere kemalistische militairen, plus opportunisten, en mensen die een hekel hadden aan Erdogan meegedaan. Ik geloof geen van beide officiële beweringen: dat het alleen maar Gülenisten waren, en dat Gülen de leider was van de couppoging.”

Hoe nu verder?

“Ik voorzie twee mogelijke scenario’s. Meer van hetzelfde: Erdogan gaat door met het uitschakelen van allerlei critici en het opzetten van een presidentieel systeem zodat Turkije in 2023 de ‘Republiek Erdogan’ heeft. Of meer samenwerking met de oppositie. Hij zal zich misschien realiseren dat zijn oude tactiek van polarisatie op termijn tot nieuw verzet zal leiden, net als de Gezi-protesten in 2013 en de couppoging. Want ondanks 14 jaar aan de macht is nog steeds de helft van de samenleving tegen Erdogan”.

 

2 Comments

  1. Gregor schreef:

    Sterkte de komende tijd. Ik ga zeker proberen een exemplaar van je boek te krijgen.

  2. A. Aksözek schreef:

    Turkije is niet meer te herkennen. Vooral in deze gekke tijd moeten we afwachten. Meer hoeft niet te zeggen.
    Even geduld, dus.
    mr. A. Aksözek
    Aksözek Advocatuur in Istanbul

Reageren




*

Turkije blokkeert Wikipedia wegens ‘laster’

Arrestatiegolf Turkije: zeker duizend Gülenisten opgepakt

Oppositie: Turks kabinet en kiesraad pleegden coup

Stabiliteit in Turkije illusie door uitslag referendum